Słowiańska osada odkryta w Lublinie. Zachowały się pozostałości domów sprzed ponad tysiąca lat

Prace archeologiczne na badanym obszarze prowadzone są z przerwami już od kilku sezonów. Dotychczasowe odkrycia pozwalają znacznie dokładniej odtworzyć historię tej części Lublina – od środkowego neolitu, przez wczesne średniowiecze, aż po czasy nowożytne.

Najważniejszym znaleziskiem jest wstępnie datowana na IX, X i początek XI wieku osada słowiańska. O jej wyjątkowym charakterze świadczą zarówno stopień zachowania pozostałości domów, jak i różnorodność zastosowanych konstrukcji.

Domostwa skupione wokół placu

Układ odkrytych obiektów wskazuje, że część osady mogła być zorganizowana wokół pustego placu o kształcie nieregularnego owalu. Budynkom mieszkalnym towarzyszyły jamy gospodarcze, w tym obiekty, które mogły służyć do produkcji dziegciu.

Archeolodzy odsłonili również liczne paleniska, piece i doły posłupowe. Podstawą wstępnego datowania osady są fragmenty naczyń znalezione podczas eksploracji poszczególnych obiektów.

Szczególnie interesujące są ślady czterech wczesnośredniowiecznych domostw. Wszystkie wzniesiono na planie czworoboków, a odległość między kolejnymi chatami wynosiła dokładnie 4,5 metra. W ich obrębie odkryto trzony ogniowe, jednak nie zachowały się inne elementy wyposażenia.

W pobliżu budynków znajdowały się wolnostojące piece, w niektórych przypadkach z zachowanymi glinianymi kopułami. Badania dendrochronologiczne wykazały, że do budowy jednej z chat wykorzystano drewno ze ściętego w IX wieku drzewa.

Tajemniczy grób i ludzkie kości

Na terenie objętym pracami odkryto także grób. Zaskoczeniem dla badaczy było ułożenie zmarłego na boku. Przy szkielecie nie znaleziono wyposażenia ani przedmiotów, które pozwoliłyby dokładniej określić czas pochówku.

Źródła historyczne nie odnotowują w tym miejscu istnienia nekropolii. Nie wiadomo więc, czy był to pojedynczy pochówek, czy ślad większego, nieznanego dotąd miejsca grzebalnego.

W innej części badanego terenu natrafiono na luźno rozrzucone i połamane kości ludzkie. Ze względu na informacje o funkcjonowaniu w tej przestrzeni wspólnot protestanckich nie można wykluczyć, że chowano tu ich zmarłych. Na obecnym etapie pozostaje to jednak jedynie jedną z rozważanych hipotez.

Ogród karmelitów i ślady starszej zabudowy

Dotychczasowa wiedza o przemianach tego obszaru była ograniczona. Jednym z jej źródeł jest obraz „Pożar Miasta Lublina z 1719”, przechowywany w lubelskiej bazylice ojców dominikanów. Przedstawiono na nim otoczony murem ogród założony przez klasztor karmelitów. Wśród drzew widoczne są ruiny nieistniejącego już budynku, prawdopodobnie będące pozostałością wcześniejszego układu przestrzennego tej części miasta.

Karmelici przybyli do Lublina w 1610 roku i rozpoczęli starania o poszerzenie swojej domeny. Stopniowo przejmowali teren położony pomiędzy współczesnym Krakowskim Przedmieściem, murami miejskimi i obecną ulicą Świętoduską.

W lipcu 1619 roku zakonnicy nabyli dwór rodziny Ostrowskich, w którym mieścił się również zbór Braci Polskich. Zakupiony grunt rozciągał się od „wału miejskiego do ulicy Kowalskiej”, a w jego sąsiedztwie znajdowała się „stara odlewnia”. W 1628 roku kapituła konwentu zgodziła się na rozebranie dworu i sprzedaż pozyskanego materiału.

Ulica Świętoduska biegła znacznie głębiej

Analiza warstw ziemnych oraz zapisów historycznych wskazuje, że nowożytna ulica Świętoduska przebiegała w znacznie głębszym wąwozie niż obecnie. Pogłębianie dawnej arterii mogło być skutkiem jej intensywnego użytkowania.

Dużą rolę odgrywała również erozja stokowa. Proces ten czasami przybierał gwałtowną formę, prowadząc do tąpnięć i nagłych przesunięć mas ziemnych.

Toporek, zegar słoneczny i dawne monety

Badania przyniosły także liczne zabytki ruchome pochodzące z różnych okresów. Wśród nich znajduje się uszkodzony kamienny toporek ze środkowego neolitu oraz kieszonkowy, przenośny zegar słoneczny datowany na XVI–XVII wiek.

Do najważniejszych znalezisk numizmatycznych należą denar krzyżowy z przełomu XI i XII wieku, węgierski denar Ferdynanda I z 1550 roku oraz szeląg ryski Zygmunta III z 1589 roku.

Archeolodzy znaleźli również XVII-wieczne plomby tekstylne oraz narożne okucie księgi, datowane na okres od drugiej połowy XVI do XVII wieku.

W związku z wynikami badań planowane jest spotkanie z inwestorem. Rozmowy mają dotyczyć ewentualnych zmian w projekcie, które pozwoliłyby wykorzystać odkryte warstwy kulturowe podczas realizacji inwestycji.

Informacje zawarte w tekście zaczerpnięto z opracowania „Lublin, kwartał zabudowy Lubartowska – Świętoduska – Bajkowskiego. Sprawozdanie z archeologicznych badań przedinwestycyjnych w sezonie 2025”, styczeń 2026, autor dr Rafał Niedźwiadek.

Galeria zdjęć

Następna strona

Zdjęcia LWKZ