Mają nawet 5 metrów wysokości i ważą 40 kilogramów. Świece olbrzymki z Tyszowiec na liście dziedzictwa kulturowego

Lista została utworzona 13 lat temu przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach realizacji postanowień Konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Jej prowadzeniem zajmuje się Narodowy Instytut Dziedzictwa. Celem przedsięwzięcia jest dokumentowanie, promowanie i wspieranie zjawisk kulturowych, które są wciąż praktykowane i przekazywane kolejnym pokoleniom.

W przeciwieństwie do zabytków architektury czy cennych dzieł sztuki, niematerialne dziedzictwo kulturowe obejmuje żywe tradycje i praktyki. Mogą to być lokalne święta, obrzędy religijne i rodzinne, tradycyjne rzemiosło, sztuka ludowa, muzyka, śpiew, taniec, a także wiedza związana z przyrodą czy dawnymi sposobami gospodarowania.

Na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego znajdują się obecnie między innymi krakowskie szopkarstwo, tradycje flisackie, bartnictwo, hafciarstwo kaszubskie, pochód Lajkonika, kultura dudziarska Wielkopolski czy procesja Bożego Ciała w Łowiczu. Wpis na listę nie oznacza zamrożenia tradycji w niezmienionej formie. Wręcz przeciwnie – podkreśla jej żywy charakter i rolę społeczności, które ją pielęgnują oraz rozwijają.

Z naszego regionu można znaleźć m.in. umiejętność wykonywania pisanek techniką drapaną – krasek z Krasnegostawu i okolic, zwyczaj dunajowania w Łukowej i okolicach, Brodaczy ze Sławatycz, umiejętność wykonywania pająków ze słomy papieru i bibuły na Lubelszczyźnie, chodzenie po szczodrokach w Karczmiskach, jak też tradycję wykonywania pisanek batikowych na Lubelszczyźnie.

Właśnie dołączyła do tego tradycja wylewania i noszenia świec olbrzymek w Tyszowcach. Świece olbrzymki to wyjątkowe, wykonywane ręcznie świece z naturalnego wosku pszczelego, osiągające nawet kilka metrów wysokości. Ich wytwarzanie i noszenie podczas uroczystości religijnych oraz państwowych jest wielopokoleniową tradycją mieszkańców Tyszowiec. Zwyczaj ten pozostaje ważnym symbolem lokalnej wspólnoty, pamięci historycznej i dziedzictwa kulturowego regionu. W Polsce działa garstka mistrzów i członków stowarzyszeń tradycji tyszowieckiej.

Szczególne znaczenie ma fakt, że to sami depozytariusze tradycji – lokalne społeczności, organizacje, stowarzyszenia czy grupy pasjonatów – mogą zgłaszać swoje elementy dziedzictwa do wpisu. Dzięki temu lista nie jest jedynie urzędowym katalogiem, lecz odzwierciedleniem rzeczywistych praktyk i zwyczajów funkcjonujących w różnych częściach kraju.

Obecność na Krajowej liście pomaga zwiększać świadomość społeczną na temat wartości lokalnych tradycji. Daje także możliwość ich szerszej promocji, pozyskiwania partnerów do działań edukacyjnych oraz wzmacniania poczucia wspólnoty wśród mieszkańców. W wielu przypadkach wpis staje się impulsem do organizacji wydarzeń, warsztatów czy działań popularyzujących lokalne dziedzictwo.

Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego pokazuje, że dziedzictwo to nie tylko zabytkowe budowle i eksponaty muzealne. To również żywe tradycje, umiejętności i zwyczaje, które tworzą kulturową różnorodność Polski. Ich ochrona jest inwestycją w pamięć, tożsamość i ciągłość kulturową kolejnych pokoleń.

fot. TVP Lublin