O niezwykłych znaleziskach poinformował Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Lublinie. Odkrycia dokonali członkowie Stowarzyszenia Pamięci 1 Pułku Piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza z Lubyczy Królewskiej. Prowadzili oni poszukiwania związane z odtwarzaniem szlaku bojowego 1 Pułku Piechoty KOP we wrześniu 1939 roku. Działali też na podstawie odpowiedniego pozwolenia.
W trakcie prac natrafili jednak na przedmioty, które okazały się znacznie starsze niż poszukiwane pamiątki wojenne. Co istotne, znaleziska pochodzą z obszaru, na którym wcześniej nie znano stanowiska archeologicznego. Według wstępnej oceny, jest to wyjątkowo wartościowy zespół zabytków, wykonanych przede wszystkim z brązu i miedzi. Ich chronologia wskazuje na późny okres epoki brązu lub początki epoki żelaza. Znaleziska są wiązane z obecnością Scytów na tych terenach.
Trójgraniaste groty strzał i brązowe ozdoby
Wśród odkrytych przedmiotów szczególną uwagę zwracają cztery grociki do strzał odlane z brązu. Mają charakterystyczny, trójgraniasty kształt, kojarzony z uzbrojeniem scytyjskich wojowników. Największy egzemplarz ma około 4 centymetrów długości i 1,4 centymetra szerokości. Na jego krawędziach widoczne są pozostałości szwów odlewniczych, co wskazuje, że przedmiot nie został w pełni obrobiony. Dwa kolejne grociki mają po około 2,5 centymetra długości, a czwarty, wyposażony w tulejkę, mierzy 3,3 centymetra.
Odnaleziono również bransoletę wykonaną z cienkiej blachy brązowej. Jej powierzchnię zdobią drobne zagłębienia ułożone w trójkąty równoboczne, naprzemiennie skierowane wierzchołkami w górę i w dół. Zachowany fragment ma półkolisty kształt, a końce bransolety wywinięto haczykowato na zewnątrz.
Kolejne zabytki to między innymi brązowe kółko o średnicy 3,4 centymetra oraz fragment drutu, który może być częścią igły fibuli lub szpili. Niektóre przedmioty mogły pełnić funkcje ozdobne, inne mogły mieć także znaczenie użytkowe.
Sześć zausznic odkrytych w jednym skupisku
Szczególnie interesująca jest grupa brązowych zausznic gwoździowatych. Jedna z nich zachowała się w całości. Ma wypukłą główkę o średnicy 1,6 centymetra oraz igłę o długości 6 centymetrów. Pozostałe pięć odkryto w postaci główek z fragmentami igieł.
Przedmioty te zostały odnalezione w jednym skupisku. Ich główki mają średnicę od około 1,2 do 2 centymetrów.
Wśród pozostałych znalezisk znajdują się także dwie kolejne zausznice gwoździowate oraz fragmenty dwóch bransolet wykonanych z tordowanego drutu brązowego. Różnorodność przedmiotów i ich liczba sprawiają, że odkrycie może dostarczyć archeologom cennych informacji o dawnych kontaktach kulturowych, uzbrojeniu oraz ozdobach używanych przez mieszkańców tego regionu.
Brązowy sztylet odnaleziony w Korniach
Na tym nie koniec. Kolejny interesujący przedmiot odkryto na gruntach miejscowości Kornie, również w gminie Lubycza Królewska. To brązowy sztylet, którego chronologia jest zbliżona do zabytków znalezionych w Wierzbicy.
Ma około 15 centymetrów długości i 2,4 centymetra szerokości w miejscu nasady rękojeści. Ostrze zwęża się ku końcowi, który ma trójkątny kształt. Grubość przedmiotu wynosi około 2 milimetrów.
Sztylet zachował się niestety w złym stanie. Jego krawędzie są wykruszone i powyłamywane, a na powierzchni widoczne są liczne odpryski oraz zadrapania patyny brązu. Mimo uszkodzeń znalezisko ma istotną wartość naukową. Podobnie jak przedmioty z Wierzbicy jest datowane na późny okres epoki brązu lub początek epoki żelaza i wiązane z obecnością Scytów.
Kim byli Scytowie?
Scytowie byli koczowniczym ludem indoeuropejskim pochodzenia irańskiego, który w pierwszej połowie pierwszego tysiąclecia przed naszą erą odgrywał istotną rolę na rozległych obszarach stepów euroazjatyckich. Zasłynęli przede wszystkim jako znakomici jeźdźcy i wojownicy, posługujący się między innymi łukami kompozytowymi.
Ich charakterystyczną bronią były brązowe groty strzał, często o trójgraniastym kształcie. Scytowie rozwijali również metalurgię i sztukę złotniczą. Ich elity chowano w okazałych kurhanach, do których wkładano liczne przedmioty, w tym kosztowności i wyposażenie wojowników.
W okresie od VIII do V wieku p.n.e. grupy scytyjskie docierały również na tereny zamieszkane przez ludność kultury łużyckiej. Ślady ich obecności odkrywano w różnych częściach dzisiejszej Polski, a znaleziska z Lubelszczyzny mogą pomóc w lepszym poznaniu zasięgu tych kontaktów.
Zabytki mają wkrótce trafić do Muzeum w Tomaszowie Lubelskim. Dzięki temu będzie można je zachować i udostępnić do dalszych badań oraz prezentacji.
fot. Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków
