Przejdź do treści
wtorek, 17 listopada 2026
Kontakt do redakcji: 690 680 960 [email protected]
Wiadomości z Lublina i regionu
Kontakt do redakcji 690 680 960 [email protected]

​Jak korzystać z mat spowalniających jedzenie u zwierząt? Poradnik

Mata do jedzenia to częsty wybór właścicieli, którzy chcą oduczyć psa lub kota zbyt łapczywego pochłaniania karmy, co może skończyć się zadławieniem lub wymiotami. Okazuje się jednak, że taka mata nie tylko spowalnia posiłek, ale też uczy skupienia i pomaga rozładować frustrację. Kiedy warto sięgnąć po maty spowalniające dla zwierząt? Jak poprawnie z nich korzystać?

Kot bawi się jedzeniem na macie spowalniającej jedzenie

Maty spowalniające jedzenie pomagają zadbać o zdrowie zwierząt domowych, szczególnie tych z problemami trawiennymi lub z nadwagą. Zasada ich działania jest prosta – mają specjalnie zaprojektowane wypustki, wgłębienia lub inne przeszkody, które utrudniają pobieranie pokarmu. Pies lub kot jedzą wolniej i ostrożniej, co korzystnie wpływa na czas posiłku, ale przede wszystkim na układ pokarmowy. Rodzajów mat jest sporo. Na przykładzie oferty Biedronka Home możemy wskazać maty, miski, a nawet zabawki do jedzenia i lizania, które pomagają właścicielom na lepsze odżywienie ich pupili i przynoszą sporo korzyści.

​Wolniej i spokojniej, czyli jakie korzyści mają maty

Zadaniem maty spowalniającej jest zapobieganie pochłanianiu dużych kawałków pożywienia w krótkim czasie. Nie chodzi tu tylko o to, że pies lub kot jedzą za szybko i za dużo, ale o to, jakie niesie to konsekwencje. Mogą to być wymioty na skutek przejedzenia oraz kolki i wzdęcia, które powstają przez połykanie powietrza. W dłuższej perspektywie możemy mówić o dysfunkcjach układu pokarmowego zwierzaka, a nawet o jego otyłości. Aby temu zapobiec, warto posiłek podawać na macie.

Jakie są zalety stosowania maty spowalniającej jedzenie? Poznaj 5 najważniejszych:

  1. Działa korzystnie na układ pokarmowy: zbyt szybkie i niekontrolowane jedzenie może prowadzić do problemów trawiennych, takich jak wymioty, wzdęcia, biegunka lub zaparcia. Dzięki macie zwierzę je wolniej, dokładniej gryzie i przeżuwa, zwiększa się też produkcja śliny, co korzystnie wpływa na trawienie oraz zapobiega powstawaniu skrętu żołądka.
  2. Zmniejsza ryzyko otyłości: zwierzęta jedzące zachłannie często spożywają więcej kalorii niż potrzebują, co może prowadzić do nadwagi lub otyłości. Mata ułatwia kontrolować ilość spożywanego pokarmu i zapobiega przejadaniu się.
  3. Pomaga zredukować stres: lizanie maty wykazuje działanie uspokajające, a pozytywne skojarzenie maty z jedzeniem ułatwia mu radzenie sobie ze stresem i lękiem.
  4. Szybciej syci: zupełnie jak u człowieka, pies lub kot, który je wolniej, szybciej się najada, ma też mniejszą potrzebę żebractwa czy też poszukiwania jedzenia w śmieciach. To sprawia, że maty spowalniające jedzenie sprawdzają się u pupilów będących na diecie lub wyjątkowo żarłocznych.
  5. Sprawia radość i zachęca do zabaw: mata uruchamia u zwierzaka naturalne mechanizmy lizania i gryzienia, co go uspokaja, a polowanie na smakołyki ukryte wśród wypustek i wgłębień sprawia radość, stymuluje go i urozmaica posiłek.

Jak widać, na maty do jedzenia należy spojrzeć szerzej, jak na wielofunkcyjne akcesorium, które z jednej strony uczy spokojnego spożywania pokarmu, a z drugiej – pomaga wyeliminować niepokój. Producenci mat wskazują, że warto po nie sięgać również w sytuacjach stresowych, np. podczas wizyty u weterynarza oraz przy zabiegach pielęgnacyjnych. Zwierzę skupia się wówczas na wylizywaniu maty (co jest jego naturalną potrzebą) oraz na wyławianiu smakołyków, co pomaga zredukować niepokój.

>>Dowiedz się też: Jak dbać o psa?

​Jak wybrać matę spowalniającą jedzenie dla psa lub kota?

 Pies je z maty spowalniającej jedzenie

Pierwsze komercyjne maty spowalniające jedzenie prawdopodobnie pojawiły się pod koniec lat 90. XX wieku. Prawdopodobnie, ponieważ nie jest znana dokładna data ani skąd wziął się pomysł. Możliwe, że powstały w wyniku rosnących potrzeb właścicieli, którzy – aby spowolnić posiłek pupila – wkładali piłki tenisowe do miski lub też korzystali z konga, czyli zabawki o stożkowym środku, w którym ukrywa się smakołyki. Jedno jest pewne – pierwsze maty miały dość proste konstrukcje, z biegiem czasu stały się bardziej wyrafinowane. Dzięki temu dzisiaj artykuły dla zwierząt to nie tylko proste miski z wypustkami, ale też maty dla psa w kształcie kości oraz maty dla kota w kształcie ryby.

Najogólniejszy podział mat spowalniających jedzenie dotyczy gatunku. Mamy więc osobno maty dla psów oraz dla kotów, a także uniwersalne modele. Dochodzi do tego kwestia kształtu, rozmiaru i materiału. Co warto podkreślić, wykonane są z wysokiej jakości tworzyw, które są bezpieczne dla zwierząt i łatwe do czyszczenia. Najpopularniejszymi są maty do jedzenia z silikonu, ponieważ jest on uniwersalny (do mokrych i suchych karm) i higieniczny, oraz maty z mocnego plastiku, który pozostaje w dobrej formie nawet po wielu miesiącach użytkowania i mycia (również w zmywarce).

Jak dobrać matę spowalniającą jedzenie dla psa lub kota? Oto najważniejsze kwestie:

  1. Rozmiar: mata powinna być dostosowana do wielkości zwierzęcia, tj. dla ras małych wybierz małą, a dla większych – odpowiednio dużą.
  2. Poziom trudności: każda mata ma określoną trudność, co ułatwia wybór i pomaga uniknąć frustracji u zwierzęcia, jeśli zabawka okaże się zbyt wymagająca. Dla psów i kotów jedzących normalnie lub dopiero poznających matę wybierz taką o niskim poziomie trudności, a dla łakomczucha – z najwyższym, czyli np. labirynt z wieloma wypustkami i wgłębieniami.
  3. Funkcje: niektóre modele są dodatkowo wyposażone w przyssawki zapobiegające przesuwaniu się maty podczas jedzenia, specjalne wgłębienia na mokrą karmę, a nawet elementy ruchome, wymagające większego manewrowania i skupienia podczas posiłku.

Maty różnią się między sobą kosztem. Dobra wiadomość jest taka, że są dostępne w przystępnych cenach, nawet od ręki w popularnych dyskontach. Upewnij się tylko, że mata będzie łatwa do utrzymania w czystości i będzie odpowiadać pupilowi.

​Jak efektywnie korzystać z mat spowalniających jedzenie?

Miska z suchą karmą dla psa spowalniającą jedzenie

Każda zmiana w nawykach żywieniowych pupila powinna być wprowadzana metodą małych kroków. Nie inaczej jest z matami spowalniającymi. Dlatego też w pierwszej kolejności wybierz matę o niskim poziomie trudności i wprowadzaj ją stopniowo, na przykład tylko przy jednym posiłku dziennie. Najlepiej na początku rozłożyć na niej tylko niewielką ilość karmy, by powoli czworonoga oswajać. Gdy zwierzę się przyzwyczai i będzie swobodnie jadło z maty, możesz wprowadzić taką o wyższym poziomie trudności.

Co ważne, pozwól zwierzęciu poznać matę w swoim tempie. Nie zmuszaj go do jedzenia, jeśli się boi lub nie chce. Żeby bardziej go zachęcić i zbudować pozytywne skojarzenia, możesz używać maty do zabawy, na przykład chowając w niej smakołyki. Możesz też pokazywać pupilowi matę i go wołać, by podszedł, ale najważniejsza jest cierpliwość i spokojne podejście. W innym przypadku skutek może być inny od zamierzonego i mata do jedzenia będzie wywoływać u zwierzęcia stres.

>>Dowiedz się też: Jak dbać o kota?

Jak widać, mata spowalniająca jedzenie to proste i skuteczne narzędzie, które może znacząco poprawić jakość życia zwierząt domowych. Mogą pojawić się głosy, że jest to utrudnianie zwierzęciu dostępu do pożywienia, co może budzić skrajne emocje, ale pamiętaj, że rolą maty nie jest ograniczenie lub głodzenie, tylko sprawienie, aby jedzenie było bardziej efektywne. Zgadzają się z tym behawioryści i lekarze weterynarii, którzy wskazują maty jako skuteczny sposób na problemy trawienne, odchudzanie kota lub psa, a także jako sposób na walkę z nudą u pupila.

Dzięki matom spowalniającym zwierzęta poświęcają więcej czasu na posiłek. Mają też zapewniony element zabawy, co wpływa na ich lepsze samopoczucie i nastrój. Nic dziwnego więc, że tego rodzaju akcesoria zyskują taką popularność i pojawia się ich na rynku coraz więcej. Dowodem jest różnorodność mat spowalniających do jedzenia w Biedronka Home, które dostępne są w przystępnych cenach i podobnie jak pozostałe artykuły dla zwierząt oferują skuteczne i bezpieczne rozwiązania dla czworonożnych przyjaciół.

Z kraju

Kraj

Prezydent zawetował ustawę o bezpieczeństwie w sieci. Decyzja wywołała polityczną burzę

Prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę wdrażającą unijny Akt o usługach cyfrowych (DSA). Przepisy miały umożliwić skuteczniejsze reagowanie na nielegalne treści publikowane w internecie, w tym materiały dotyczące wykorzystywania seksualnego dzieci, groźby, oszustwa czy nawoływanie do nienawiści. Głowa państwa podpisała jednocześnie sześć innych ustaw.

41 komentarzy
Kraj

Kierwiński ostro uderzył w autora zawiadomienia na policjantów. „Jesteśmy z Was dumni”

Marcin Kierwiński zabrał głos w sprawie zawiadomienia złożonego do prokuratury na policjantów, którzy podczas krwawego zamachu w Krakowie użyli broni palnej i powstrzymali uzbrojonego napastnika. Minister spraw wewnętrznych i administracji nie krył oburzenia. Zwrócił się bezpośrednio do autora doniesienia, a funkcjonariuszom podziękował za odwagę.

21 komentarzy
Kraj

Już 11 osób zatrzymanych po tragedii w Krakowie. Policja reaguje na groźby kolejnych ataków

Liczba osób zatrzymanych w związku z publikowaniem niepokojących treści po tragicznym zamachu w Krakowie wzrosła do 11. Jak poinformowała rzeczniczka Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Karolina Gałecka, zatrzymani mają od 15 do 68 lat. Funkcjonariusze w całym kraju monitorują internet, reagując na wpisy gloryfikujące sprawcę tragedii oraz groźby przeprowadzenia kolejnych ataków.

7 komentarzy

Lubelski biznes

Lubelski biznes

Nowy klub sportowy w Lublinie. Sześć kortów do padla ma być gotowych już w grudniu

Lublin zyska nowe miejsce dla miłośników aktywności fizycznej. W dawnej Galerii Lubelskiej przy Al. Witosa 6 powstaje klub PROPADEL, w którym do dyspozycji graczy będzie sześć kortów do padla. Otwarcie zaplanowano na grudzień 2026 roku. W przyszłości obiekt może zostać rozbudowany, a jego twórcy chcą przyciągnąć zarówno doświadczonych zawodników, jak i osoby, które dopiero zamierzają spróbować swoich sił w tej dyscyplinie.

2 komentarzy
Lubelski biznes

Ściany już stoją. Tak powstaje dziesiąty McDonald’s w Lublinie

Ściany nowej restauracji McDonald’s przy SKENDE SHOPPING w Lublinie już stoją. Do naszej redakcji trafiły zdjęcia i nagrania z drona dokumentujące postępy budowy. Według wcześniejszych zapowiedzi lokal ma przyjąć pierwszych gości w grudniu 2026 roku.

24 komentarzy
Lubelski biznes

ZDiTM w Lublinie wyróżniony w konkursie „Pracodawca Roku 2025”

Zarząd Dróg i Transportu Miejskiego w Lublinie otrzymał wyróżnienie w kategorii Instytucja Publiczna w konkursie „Pracodawca Roku 2025”. Doceniono działania związane z warunkami pracy, rozwojem zawodowym pracowników oraz aktywizacją zawodową mieszkańców.

17 komentarzy
Lubelski biznes

Dziewięć firm z Lubelskiego na TechCrunch Disrupt 2026. Szansa na inwestorów i kontrakty

Dziewięć małych i średnich przedsiębiorstw z województwa lubelskiego uczestniczy w TechCrunch Disrupt 2026 w San Francisco. Rozpoczynające się dziś, 13 października, targi dają firmom z branż nowoczesnych technologii, IT i sztucznej inteligencji szansę na pozyskanie inwestorów oraz nawiązanie międzynarodowej współpracy.

1 komentarz
Lubelski biznes

Nowy TK Maxx w Lublinie. Otwarcie z Karoliną Gilon już 22 października

22 października o godz. 9 w Centrum Handlowym Felicity w Lublinie zostanie otwarty nowy sklep TK Maxx. Wydarzenie poprowadzi Karolina Gilon, a na klientów czekać będzie m.in. konkurs „Czerwony Wieszak” z kartami upominkowymi o wartości do 700 zł.

1 komentarz
Lubelski biznes

Trzy medale dla Perły. Lubelskie piwa znów docenione przez ekspertów

Lubelska Perła znów ma powody do świętowania. Piwa z Browaru Perła - Browary Lubelskie zdobyły trzy medale w konkursie Good Beer International 2026. Wśród nagrodzonych znalazły się zarówno tegoroczna nowość, jak i piwa dobrze znane miłośnikom lubelskiego browaru.

30 komentarzy

Polityka

Polityka

Czarzasty chce ukarania Telewizji Republika. Skierował oficjalny wniosek do KRRiT

Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty wystąpił do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o wszczęcie postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej na Telewizję Republika. Powodem są materiały dotyczące tragicznych wydarzeń w Krakowie z 7 listopada 2026 roku. W ocenie marszałka niektóre wypowiedzi emitowane przez stację naruszały dobre imię funkcjonariuszy Policji.

41 komentarzy
Polityka

Polityczny spór podczas żałoby narodowej. Radni KO opuścili głosowanie w lubelskim sejmiku

Burzliwa nadzwyczajna sesja Sejmiku Województwa Lubelskiego wywołała zdecydowaną reakcję Koalicji Obywatelskiej. W czasie żałoby narodowej po tragedii w Krakowie radni PiS przeforsowali stanowisko dotyczące Trybunału Konstytucyjnego. Radni KO odmówili udziału w głosowaniu, zarzucając politycznym przeciwnikom wykorzystywanie samorządu do partyjnych rozgrywek. Przedstawiciele ugrupowania wystosowali również apel o szacunek dla polskich policjantów.

22 komentarzy
Polityka

Ostry sprzeciw wobec działań rządu w Trybunale Konstytucyjnym. Sejmik Lubelski alarmuje o zagrożeniu dla samorządów

Sejmik Województwa Lubelskiego stanowczo sprzeciwia się działaniom rządu związanym z sytuacją w Trybunale Konstytucyjnym. W stanowisku przedstawionym przez marszałka Jarosława Stawiarskiego pojawiają się zarzuty dotyczące naruszania zasad podziału władzy, prób przejęcia kontroli nad Trybunałem oraz zagrożeń dla niezależności samorządów. Samorządowcy wyrażają również poparcie dla działań prezydenta Karola Nawrockiego.

12 komentarzy
Polityka

Krzysztof Bosak odwiedził Lubelszczyznę. W Zamościu padły mocne słowa o rządzie, bezrobociu i Trybunale Konstytucyjnym

Wicemarszałek Sejmu Krzysztof Bosak zakończył dwudniową wizytę na Lubelszczyźnie. Polityk Konfederacji odwiedził największe zakłady przemysłowe regionu, spotkał się z przedsiębiorcami oraz mieszkańcami Zamościa. Tragiczne wydarzenia w Krakowie wymusiły jednak zmiany w programie wizyty. Podczas niedzielnego spotkania nie zabrakło trudnych tematów, krytyki działań rządu i dyskusji o przyszłości Polski.

9 komentarzy

Społeczeństwo

Społeczeństwo

Nowe obowiązki firm w walce z mobbingiem. Zmieniają się zasady ochrony pracowników

5 listopada br. wchodzi w życie nowelizacja Kodeksu pracy, a wraz z nią zmiany dotyczące przeciwdziałania mobbingowi oraz nierównego traktowania w miejscu pracy. Dla pracodawców oznacza to nowe obowiązki, w tym m.in. wdrożenie formalnych procedur antymobbingowych. Z kolei pracownicy będą mieli ułatwioną ścieżkę dochodzenia swoich praw.

5 komentarzy
Społeczeństwo

Pieniądze po zmarłym w ZUS nawet po kilkunastu latach. Kto może je otrzymać i jak złożyć wniosek?

Nawet jeśli od śmierci bliskiej osoby minęło 10, 15 lub więcej lat, pieniądze zapisane na jej subkoncie w ZUS mogą nadal przysługiwać uprawnionym. Co ważne, nie zawsze muszą to być członkowie rodziny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnia, kto ma prawo do tych środków, kiedy ich wypłata nie jest możliwa i jakie formalności należy załatwić.

3 komentarzy
Społeczeństwo

Rośnie niechęć do Ukraińców w polskim internecie. Nowy raport ujawnia niepokojący trend

W polskim internecie przybywa negatywnych wypowiedzi na temat Ukrainy i Ukraińców. Najnowsza analiza ponad 37 tysięcy publikacji pokazuje wzrost wrogich treści, nasilający się antagonizm polsko-ukraiński i coraz słabszą obecność głosów sprzeciwiających się nienawiści. Największe emocje wywołały spory o UPA, działalność Natalii Panczenko oraz świadczenia dla obywateli Ukrainy. Obraz ten wyłania się z raportu „Cyfrowy dialog – monitoring i interpretacja wizerunku ukraińskiej społeczności w Polsce” zrealizowanego przez Fundację Res Futura oraz Press Club Polska.

22 komentarzy
Społeczeństwo

Obywatelstwo polskie na nowych zasadach. Rząd planuje test, wyższe wymagania i surowszą kontrolę

Uzyskanie polskiego obywatelstwa może stać się znacznie trudniejsze. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przygotowuje zmiany, które przewidują obowiązkowy test z wiedzy o Polsce, wyższe wymagania językowe oraz dokładniejszą weryfikację cudzoziemców. Projekt nowelizacji ustawy o obywatelstwie polskim został 27 października 2026 roku wpisany do wykazu prac legislacyjnych rządu.

11 komentarzy
Społeczeństwo

Polska ma o 165 tys. mieszkańców mniej. Nowe dane o urodzeniach i zgonach

Liczba ludności Polski nadal spada, a urodzeń jest coraz mniej. Wstępne dane za trzy kwartały 2026 roku pokazują jednak również wzrost liczby zawieranych małżeństw i spadek umieralności niemowląt. Pod koniec września kraj liczył około 37,2 mln mieszkańców — o 165 tys. mniej niż rok wcześniej.

16 komentarzy
Społeczeństwo

Jak zwiększyć przyszłą emeryturę? ZUS zaprasza osoby 50+ na szkolenie online

Od czego zależy wysokość emerytury i co można zrobić po pięćdziesiątce, aby zwiększyć przyszłe świadczenie? Te zagadnienia omówi ekspert ZUS podczas szkolenia online „Moja przyszła emerytura”. Spotkanie odbędzie się 22 października o godzinie 10.00. Trwają zapisy.

Społeczeństwo

Sąd orzekł przepadek samochodu. RPO wskazuje na niewyjaśnioną kwestię własności

Rzecznik Praw Obywatelskich złożył kasację do Sądu Najwyższego w sprawie przepadku auta należącego — według ustaleń ujawnionych po wyroku — do ojca skazanego. Zdaniem RPO sąd przed wydaniem orzeczenia nie sprawdził dostatecznie, kto był właścicielem pojazdu, mimo sprzecznych deklaracji oskarżonego.

11 komentarzy

Nauka i technologia

Nauka i technologie

Pokaz cyberataku i sztuczna inteligencja w praktyce. CyberLubelskie już we wtorek w Lublinie

Jak zabezpieczyć dane mieszkańców, reagować na cyberataki i bezpiecznie korzystać ze sztucznej inteligencji? Tym zagadnieniom będzie poświęcona konferencja CyberLubelskie 2026, która odbędzie się 17 listopada w Lubelskim Centrum Konferencyjnym. Udział jest bezpłatny, ale wymaga wcześniejszego zgłoszenia i otrzymania potwierdzenia.

Nauka i technologie

Cyberatak na Autopay. Nieuprawniony dostęp do danych dotyczących płatności

Autopay S.A. poinformowała o cyberataku i nieautoryzowanym dostępie do infrastruktury oraz części danych dotyczących przetworzonych płatności. Spółka bezpośrednio powiadamia klientów, których może dotyczyć zdarzenie, i zaleca sprawdzanie historii transakcji.

1 komentarz
Nauka i technologie

Nowoczesne Collegium Anatomicum otwarte w Lublinie. Studenci medycyny zyskali wyjątkową przestrzeń do nauki

Ponad 1630 m² zmodernizowanej przestrzeni, nowoczesne sale sekcyjne, wirtualny stół anatomiczny oraz specjalistyczne pracownie – tak wygląda odnowione Collegium Anatomicum Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Uroczyste otwarcie obiektu odbyło się 10 listopada. Inwestycja ma znacząco podnieść standard kształcenia przyszłych lekarzy i innych specjalistów medycznych.

4 komentarzy
Nauka i technologie

Cyberatak na państwowy system ePUAP. Zagrożenie zatrzymane, sprawą zajmuje się ABW

Państwowy system ePUAP stał się celem cyberataku. Jak poinformował wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, zagrożenie zostało wykryte i zatrzymane. Trwają prace nad przywróceniem pełnej funkcjonalności platformy, a w wyjaśnienie sprawy zaangażowano Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

2 komentarzy
Nauka i technologie

Fala dezinformacji po zamachu w Krakowie. Ponad 200 milionów wyświetleń fałszywych informacji

Po zamachu terrorystycznym w Krakowie internet zalała fala fałszywych informacji i teorii spiskowych. NASK zgłosił platformom społecznościowym ponad 2 tysiące kont rozpowszechniających dezinformację, w tym zautomatyzowane boty. Najpopularniejsze nieprawdziwe przekazy osiągnęły łącznie ponad 200 milionów wyświetleń. Ministerstwo Cyfryzacji i służby specjalne prowadzą działania mające ograniczyć skalę manipulacji.

16 komentarzy
Nauka i technologie

Europejski Dzień Radonu. Niewidoczny gaz może zagrażać zdrowiu, sprawdź, czy jest w Twoim domu

Radon jest niewidoczny, bezwonny i nie ma smaku. Może przenikać do budynków przez fundamenty oraz nieszczelności w instalacjach, a jego długotrwałe wdychanie zwiększa ryzyko zachorowania na raka płuc. 7 listopada obchodzimy Europejski Dzień Radonu, który przypomina o zagrożeniu i sposobach ochrony przed tym promieniotwórczym gazem. Eksperci podkreślają znaczenie pomiarów, odpowiedniej wentylacji i zabezpieczenia budynków.

1 komentarz
Nauka i technologie

Złoty medal dla naukowców z Lublina. Ich wegańskie żelki z aronią podbiły międzynarodowe jury

Wegańskie żelki z dodatkiem błonnika z aronii przyniosły naukowcom z Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie międzynarodowy sukces. Innowacyjny produkt zdobył złoty medal podczas wystawy wynalazków INOVA 2026 w Zagrzebiu. Polskie rozwiązanie wyróżniono również dwiema nagrodami specjalnymi przyznanymi przez zagraniczne uczelnie.