Europejski Dzień Radonu obchodzony jest corocznie od 2015 roku z inicjatywy European Radon Association. Data 7 listopada nie jest przypadkowa – przypada w rocznicę urodzin Marii Skłodowskiej-Curie, wybitnej polskiej uczonej, dwukrotnej laureatki Nagrody Nobla.
Celem obchodów jest zwiększenie świadomości społecznej na temat zagrożeń wynikających z obecności radonu w pomieszczeniach mieszkalnych i miejscach pracy. Choć gaz ten występuje naturalnie w środowisku, jego podwyższone stężenie wewnątrz budynków może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia.
Czym jest radon i dlaczego jest niebezpieczny?
Radon to naturalnie występujący gaz szlachetny, odkryty w 1900 roku. Powstaje w wyniku promieniotwórczego rozpadu radu, który jest produktem przemian uranu obecnego w skorupie ziemskiej. Występuje w gruncie, wodzie i powietrzu.
Największy problem polega na tym, że jego obecności nie można rozpoznać za pomocą ludzkich zmysłów. Radon nie ma koloru, zapachu ani smaku, dlatego może przez długi czas gromadzić się w pomieszczeniach, pozostając niezauważony przez mieszkańców.
Badania naukowe potwierdzają związek między długotrwałym narażeniem na podwyższone stężenie radonu a zwiększonym ryzykiem rozwoju raka płuc. Zagrożenie wynika przede wszystkim z wdychania promieniotwórczych produktów jego rozpadu, które mogą uszkadzać komórki układu oddechowego.
Jak radon przedostaje się do domów?
Gaz może przenikać z podłoża gruntowego do wnętrza budynków przez pęknięcia fundamentów, szczeliny w podłogach, połączenia konstrukcyjne oraz nieszczelności wokół rur i innych instalacji.
Źródłem radonu mogą być również niektóre materiały budowlane zawierające naturalnie występujące pierwiastki promieniotwórcze.
Jego stężenie zależy od wielu czynników, w tym rodzaju gruntu, konstrukcji budynku, szczelności fundamentów, sposobu wentylacji oraz warunków atmosferycznych.
Poziom radonu może zmieniać się również w ciągu roku. Szczególne znaczenie ma sezon grzewczy, kiedy pomieszczenia są często rzadziej wietrzone, a różnice temperatur i ciśnień mogą sprzyjać przedostawaniu się gazu z gruntu do wnętrza budynku.
Jak sprawdzić, czy w mieszkaniu znajduje się radon?
Jedynym wiarygodnym sposobem określenia stężenia radonu w pomieszczeniach jest przeprowadzenie odpowiednich pomiarów.
W Polsce poziom odniesienia dla średniorocznego stężenia radonu w powietrzu wewnątrz pomieszczeń wynosi 300 bekereli na metr sześcienny (Bq/m³). Nie oznacza to jednak, że poniżej tej wartości zagrożenie całkowicie znika.
Pomiary zaleca się wykonywać w sezonie grzewczym, od października do marca. Badania można zlecić laboratoriom posiadającym odpowiednią akredytację, których wykaz prowadzi Polskie Centrum Akredytacji.
W przypadku wykrycia podwyższonego stężenia konieczne może być zastosowanie rozwiązań technicznych ograniczających przedostawanie się gazu do budynku.
Jak skutecznie ograniczyć stężenie radonu?
W istniejących budynkach jednym z podstawowych działań jest zapewnienie odpowiedniej wymiany powietrza. Regularne wietrzenie może czasowo obniżać stężenie radonu, jednak przy większym problemie samo otwieranie okien może okazać się niewystarczające.
Istotne jest również uszczelnienie pęknięć fundamentów, podłóg i ścian oraz miejsc, przez które do budynku wprowadzane są instalacje. W tym celu można stosować specjalistyczne materiały izolacyjne, folie i zabezpieczenia antyradonowe.
Skutecznym rozwiązaniem może być również zastosowanie wentylacji mechanicznej, która zapewnia kontrolowaną wymianę „zużytego” powietrza na „świeże”, o niższym stężeniu radonu.
W budynkach, w których występują szczególnie wysokie stężenia gazu, stosuje się bardziej zaawansowane systemy. Należą do nich między innymi studnie radonowe oraz instalacje odprowadzające powietrze zawierające radon spod fundamentów.
Za jedną z najskuteczniejszych metod ograniczania przenikania radonu uznaje się depresję podpodłogową, polegającą na wytworzeniu podciśnienia pod budynkiem i odprowadzaniu gazu na zewnątrz, zanim przedostanie się do pomieszczeń.
O ochronie przed radonem warto pomyśleć już podczas budowy domu
Zabezpieczenie nowego budynku przed radonem jest zazwyczaj łatwiejsze na etapie projektowania i realizacji inwestycji niż po jej zakończeniu.
Wśród zalecanych rozwiązań znajdują się szczelne płyty fundamentowe, odpowiednie izolacje, uszczelnienie połączeń konstrukcyjnych oraz systemy wentylacyjne umożliwiające odprowadzanie gazu spod budynku.
Znaczenie ma także dobór materiałów budowlanych, w których nie stwierdzono podwyższonej zawartości naturalnych pierwiastków promieniotwórczych.
Odpowiednio zaprojektowane zabezpieczenia mogą ograniczyć ryzyko gromadzenia się radonu i poprawić bezpieczeństwo przyszłych mieszkańców.
Sanepid monitoruje zagrożenie i udziela informacji
W Polsce działania związane z ochroną przed radonem prowadzi Państwowa Inspekcja Sanitarna.
Do zadań Głównego Inspektora Sanitarnego należy między innymi identyfikowanie obszarów, na których w znacznej liczbie budynków średnioroczne stężenie radonu może przekraczać poziom odniesienia wynoszący 300 Bq/m³.
GIS nadzoruje również realizację krajowego planu działania dotyczącego długoterminowych zagrożeń wynikających z narażenia na radon w budynkach mieszkalnych i miejscach pracy.
Osoby zainteresowane problemem mogą uzyskać informacje w stacjach sanitarno-epidemiologicznych. W każdej z nich wyznaczono pracowników odpowiedzialnych za udzielanie porad dotyczących radonu.
Przepisy przewidują ponadto określone obowiązki informacyjne w przypadku przekroczenia poziomu odniesienia. W miejscach pracy, gdzie mimo podjęcia działań ograniczających narażenie stężenie radonu nadal przekracza 300 Bq/m³, kierownik jednostki organizacyjnej ma obowiązek powiadomić właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego.
Obowiązek informowania o określonych przekroczeniach dotyczy również laboratoriów wykonujących pomiary na zlecenie osób sprzedających lub wynajmujących mieszkania.
Niewidoczne zagrożenie, któremu można przeciwdziałać
Europejski Dzień Radonu przypomina, że zagrożenia dla zdrowia nie zawsze można dostrzec lub wyczuć. Obecność promieniotwórczego gazu w budynku nie musi powodować żadnych zauważalnych objawów, a skutki wieloletniego narażenia mogą ujawnić się dopiero po długim czasie.
Dlatego tak ważne są świadomość zagrożenia, wykonywanie pomiarów oraz stosowanie właściwych rozwiązań technicznych.
Regularna kontrola stężenia radonu i odpowiednie zabezpieczenie budynku mogą znacząco ograniczyć narażenie mieszkańców na ten niebezpieczny gaz.
Więcej informacji na stronie kampanii Państwowej Agencji Atomistyki Poznaj Radon
Źródło: Główny Inspektorat Sanitarny
