W ocenie RPO system kaucyjny jest ważnym narzędziem ochrony środowiska, ale powinien również zapewniać równy dostęp do korzystania z niego. Wiek, stan zdrowia, miejsce zamieszkania czy poziom sprawności nie powinny utrudniać zwrotu opakowań i odzyskania pieniędzy.
W wystąpieniu do minister Pauliny Hennig-Kloski rzecznik wskazała bariery opisywane w skargach i poprosiła o odniesienie się do zgłoszonych zastrzeżeń. Dotyczą one zarówno organizacji zbiórki, jak i dostępności urządzeń, rozliczania kaucji oraz możliwości dochodzenia swoich praw.
Napój kupią blisko domu, opakowanie muszą oddać dalej
Jednym z powracających problemów jest zbyt mała liczba punktów zwrotu i ich duża odległość od miejsca zamieszkania. Dotyczy to szczególnie mniejszych miejscowości. Mieszkańcy wskazują, że mogą kupić napój objęty kaucją w lokalnym sklepie, lecz nie mogą w tym samym miejscu oddać opakowania i odzyskać pieniędzy.
Zdaniem RPO samo istnienie punktu odbioru nie przesądza o dostępności systemu. Liczy się możliwość samodzielnego przejścia całego procesu: znalezienia punktu, dotarcia do niego, oddania opakowania i otrzymania zwrotu kaucji.
Dodatkową trudność stanowi przechowywanie butelek i puszek w stanie umożliwiającym ich identyfikację. Niezgniecione opakowania zajmują dużo miejsca, a ich przewiezienie do punktu zbiórki bywa szczególnie uciążliwe dla osób starszych, chorych i z niepełnosprawnościami.
Automaty nie dla każdego dostępne
Znaczna część skarg dotyczy automatów kaucyjnych. W ocenie rzecznik sposób projektowania i obsługi urządzeń może utrudniać korzystanie z nich osobom poruszającym się na wózkach, osobom niskorosłym, niewidomym i słabowidzącym.
Konsumenci zgłaszają również przypadki nieczynnych lub przepełnionych automatów oraz odmowy przyjęcia prawidłowo oznaczonych opakowań. Jak wskazują, w takich sytuacjach nie zawsze mogą skorzystać z innej formy zwrotu.
Bon nie oznacza jeszcze odzyskania pieniędzy
Osobny problem stanowią bony wydawane przez urządzenia. W skargach pojawiają się sygnały, że konsumenci bywają zmuszani do realizowania ich w konkretnym sklepie i w określonym terminie.
RPO podkreśla, że z perspektywy konsumenta zwrot kończy się dopiero wtedy, gdy odzyska on pieniądze. Wydrukowanie bonu nie powinno tworzyć kolejnej przeszkody w dostępie do należnych środków.
Potrzebna jasna ścieżka zgłaszania problemów
Zastrzeżenia dotyczą także niewystarczających informacji o zasadach działania systemu oraz sposobu składania skarg. Rzecznik wskazuje, że choć przepisy przewidują możliwość zgłaszania naruszeń wojewódzkim inspektoratom ochrony środowiska, nie określają jednoznacznie procedury ani nie gwarantują szybkiego odzyskania kaucji.
W ocenie RPO uczestnicy systemu powinni mieć łatwy dostęp do przejrzystego i skutecznego mechanizmu dochodzenia swoich praw.
Źródło: RPO
