Sensacyjne odkrycie na trasie obwodnicy Gorajca. Archeolodzy przebadali osadę sprzed ponad 4,5 tysiąca lat

Latem 2025 roku na trasie budowy obwodnicy drogowej miejscowości Gorajec, w ciągu drogi krajowej nr 74, przeprowadzono ratownicze wykopaliskowe badania archeologiczne. Prace objęły nowo odkryte stanowisko archeologiczne w obrębie Gorajec – Stara Wieś, w gminie Radecznica. Wstępnie oznaczono je jako AZP nr 89-94/18-2.

Stanowisko znajduje się na niewielkim, okrężnym wyniesieniu w dolinie rzeki Gorajka, na wschód od cmentarza parafialnego. Niedawno zakończono opracowanie sprawozdania końcowego z badań wraz z dokumentacją fotograficzną, która potwierdza skalę i rangę odkrycia.

Archeolodzy pracowali na trasie przyszłej drogi

Badania wykonano na zlecenie GDDKiA Oddział w Lublinie. Ich realizacją zajęła się firma „Pracownia Archeologiczna Mirosław Mazurek” z Rzeszowa. Pracami kierowali mgr Mirosław Mazurek oraz jego asystent mgr Konrad Drewniak.

Archeolodzy prowadzili działania wyłącznie w strefie zajętej pod budowę drogi, na osi wschód – zachód. Łącznie przebadano powierzchnię około 50 arów. Wszystkie odkrycia były dokumentowane fotograficznie, rysunkowo i opisowo.

Jak wynika z analizy stanowiska, jego faktyczny zasięg może być znacznie większy niż obszar objęty inwestycją drogową. Prawdopodobnie rozciąga się ono również na północne i południowe stoki wzniesienia. Szczególną uwagę zwraca staranność prowadzonych prac, widoczna w dokumentacji fotograficznej.

124 obiekty archeologiczne i tysiące fragmentów ceramiki

Pierwszy etap badań polegał na mechanicznym zdjęciu warstwy humusowej z wyznaczonej powierzchni wykopów. Następnie teren doczyszczano ręcznie przy użyciu łopat i grac, aby wyraźnie odsłonić zarysy obiektów archeologicznych. Po wykonaniu dokumentacji fotograficznej i rysunkowej przystąpiono do eksploracji ich wypełnisk.

W trakcie prac zadokumentowano i przebadano 124 obiekty archeologiczne. Różniły się one głębokością, wielkością, przeznaczeniem i charakterem. Aż 81 z nich datowano na schyłkowy okres neolitu. Podstawą datowania była ceramika odkryta w wypełniskach obiektów. Znaleziska przypisano ludności kultury amfor kulistych, funkcjonującej w okresie około 3100–2600 lat p.n.e.

Wśród odkrytych obiektów dominowały jamy gospodarcze o profilach workowatych, trapezowatych i nieckowatych. Towarzyszyły im dołki posłupowe, które mogły być pozostałością naziemnych konstrukcji znajdujących się nad jamami.

Amfory i narzędzia krzemienne

W obiektach archeologicznych natrafiono na liczne skupiska ceramiki. Z odkrytych fragmentów udało się wykleić pięć całych naczyń w typie amfor. Największe z nich miało 45 cm wysokości i 45 cm średnicy.

Łącznie pozyskano ponad 5 tysięcy fragmentów ceramiki oraz kilkadziesiąt drobnych narzędzi krzemiennych. Kolejne 43 obiekty, głównie niewielkie jamy i dołki posłupowe, nie zawierały materiału zabytkowego w swoich wypełniskach.

Analiza całego materiału oraz rozplanowania obiektów wskazuje, że badacze mają do czynienia z jednolitym kulturowo i chronologicznie stanowiskiem archeologicznym. Można je przypisać osadzie kultury amfor kulistych.

Wyjątkowe znalezisko w regionie

Odkrycie ma szczególne znaczenie, ponieważ osady kultury amfor kulistych są badane bardzo rzadko. Znacznie częściej archeolodzy natrafiają na pojedyncze groby tej kultury. Charakteryzują się one zazwyczaj kamienną obstawą jamy grobowej, często przykrytą dużymi płytami kamiennymi, tworzącymi charakterystyczny grobowiec.

W przypadku stanowiska w Gorajcu mamy natomiast do czynienia z reliktami osady, co pozwala lepiej poznać codzienne życie społeczności zamieszkującej te tereny ponad 4,5 tysiąca lat temu.

Całość materiału zabytkowego, po opracowaniu i końcowej analizie, trafi do zbiorów Muzeum Zamojskiego w Zamościu.

Źródło: LWKZ