Fundacja Dla Przyrody podsumowała sześć lat projektu „Wędrówki lubelskich żurawi”, realizowanego przede wszystkim na terenie Poleskiego Parku Narodowego i jego otuliny. Od 2021 roku nadajniki GPS otrzymało 21 ptaków, w tym sześcioro młodych w 2026 roku.
Jednym z najważniejszych wydarzeń tegorocznego projektu były losy Czahara. Żuraw wykluł się w Poleskim Parku Narodowym w 2022 roku. Cztery lata później sam założył gniazdo, niedaleko miejsca, w którym przyszedł na świat, i wychował dwoje młodych – Czarkę i Czarka. Oboje również otrzymali nadajniki GPS.
Dzięki temu po raz pierwszy można śledzić niemal całą rodzinę. Szczególnie ciekawa jest relacja ojca z córką. Czahar i Czarka przez większość czasu przebywali blisko siebie. Na jesienną wędrówkę wyruszyli razem 27 września i wspólnie dotarli na Węgry, gdzie znajdują się obecnie.
Ponad 101 tys. kilometrów i 20 odwiedzonych krajów
Spośród 21 oznakowanych żurawi 12 miało nadajniki rejestrujące przynajmniej jedną pełną jesienną wędrówkę. Łącznie ptaki pokonały ponad 101 tys. kilometrów. To dystans odpowiadający około dwóm i pół okrążenia Ziemi.
Najczęściej wybieranym kierunkiem są Węgry. Trafił tam co drugi monitorowany żuraw. Niektóre ptaki pozostają tam na zimę, inne lecą dalej – do Włoch, Francji, Hiszpanii, a nawet Afryki Północnej.
Najdalej dotarła Roskoszna, która od trzech sezonów zimuje w Algierii, około 2808 kilometrów od Polesia. W 2024 roku przeleciała łącznie 9120 kilometrów. Z kolei 1 marca 2026 roku pokonała bez lądowania 575 kilometrów nad morzem, z Tunezji do Włoch.
Imponujące wyczyny ma na koncie również Polesia. W październiku 2022 roku przeleciała bez lądowania około 1360 kilometrów. Jej lot z Austrii do Francji trwał 33 godziny. W marcu 2023 roku pokonała Alpy na wysokości około 3200 metrów.
Susza zagraża żurawim lęgom
Naukowcy badają nie tylko trasy migracyjne, ale również miejsca, w których ptaki zakładają gniazda. W latach 2021–2026 zespół Fundacji Dla Przyrody opisał 113 gniazd. W samym 2026 roku odnaleziono 44, z czego 38 przy pomocy drona wyposażonego w kamerę termowizyjną.
Wszystkie znajdowały się w wodzie. Jej głębokość ma ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa jaj i piskląt, ponieważ stanowi naturalną barierę dla drapieżników.
Badania wykazały, że przy głębokości co najmniej 60 centymetrów powodzeniem zakończyło się 12 z 14 lęgów. Przy płytszej wodzie sukces odnotowano w 34 z 75 przypadków.
Niepokojące są wyniki obserwacji z ostatnich dwóch lat. Susza w 2025 i 2026 roku ograniczyła dostępność bezpiecznych miejsc lęgowych. W tym roku typowa głębokość wody przy gniazdach wynosiła zaledwie 26 centymetrów. Dla porównania w poprzednich latach zdarzały się miejsca, gdzie woda miała 130–180 centymetrów.
Spośród 96 lęgów o znanym wyniku w całym okresie badań sukcesem zakończyło się 50, czyli 52 procent. W 2026 roku udanych było 16 z 35 monitorowanych lęgów.
Sztuczna inteligencja pomaga badać wędrówki
Przez sześć lat fundacja zgromadziła ponad 800 tysięcy pozycji GPS. Dane są zestawiane między innymi z informacjami o pogodzie, ukształtowaniu terenu i obszarach chronionych. Do ich analizy wykorzystywani są również agenci sztucznej inteligencji.
Badaczom udało się między innymi ustalić, co wpływa na rozpoczęcie jesiennej migracji. Analiza 17 odlotów z lat 2021–2025 potwierdziła, że decydujące znaczenie ma rosnące ciśnienie atmosferyczne, a nie spadek temperatury. Żurawie najczęściej ruszają w drogę, gdy po deszczowym froncie pojawia się wyż.
Powstanie aplikacja do śledzenia żurawi
Fundacja planuje stworzenie aplikacji, dzięki której każdy zainteresowany będzie mógł obserwować na mapie wędrówki ptaków wyposażonych w nadajniki. Użytkownicy poznają historie poszczególnych żurawi, sprawdzą miejsca ich postojów i otrzymają powiadomienia o rozpoczęciu kolejnych etapów migracji. Fundacja poszukuje partnerów i sponsorów, którzy pomogą uruchomić projekt.
Powstaje również edukacyjny album „Wędrówki lubelskich żurawi”, zawierający zdjęcia, historie oznakowanych ptaków oraz niepublikowane wcześniej wyniki badań. Materiały audio, wideo i animacje będą dostępne za pośrednictwem kodów QR.
Ważnym celem projektu pozostaje ochrona siedlisk. Wśród największych zagrożeń dla żurawi wymieniane są osuszanie mokradeł, susza, presja drapieżników, zbyt wczesne koszenie łąk, wycinki w okresie lęgowym oraz kolizje z infrastrukturą.
W 2027 roku fundacja chce rozszerzyć działania ochronne we współpracy z instytucjami zajmującymi się ochroną środowiska, parkami oraz sektorem rolniczym.
Projekt ma również duży zasięg edukacyjny. Od 2021 roku transmisje i filmy na kanale YouTube Fundacji Dla Przyrody obejrzano ponad 1,6 mln razy. Żurawie z Lubelszczyzny śledzili widzowie ze 124 krajów.
