Tu przez wieki pracowały młyny wodne. Szlak na Lubelszczyźnie zyskał nowe tablice

Dawne młyny, zapomniane urządzenia piętrzące i historie sięgające nawet kilku stuleci wstecz. Szlak Młynów Wodnych na rzece Bystrej zyskał nowe tablice informacyjne, dzięki którym turyści mogą lepiej poznać młynarskie dziedzictwo regionu. W ramach projektu zamontowano 10 tabliczek opisujących poszczególne obiekty.

Zadanie pod nazwą „Odnowienie Szlaku Młynów Wodnych Rzeki Bystrej” zrealizowała Lokalna Organizacja Turystyczna „Kraina Lessowych Wąwozów”. Przedsięwzięcie zostało dofinansowane z budżetu Województwa Lubelskiego.

Ponad 500 lat historii młynarstwa

Rzeka Bystra przez ponad pięć wieków odgrywała ważną rolę w życiu mieszkańców okolic Nałęczowa, Wąwolnicy i Kazimierza Dolnego. Jej nurt wykorzystywano do napędzania kół wodnych, które poruszały urządzenia w młynach. Na samej rzece i jej dopływach funkcjonowały łącznie 23 urządzenia piętrzące.

Dziś po części dawnych zakładów pozostały jedynie ślady w terenie, fragmenty konstrukcji lub wspomnienia zapisane w dokumentach. Inne budynki zmieniły przeznaczenie, a niektóre młyny na trwałe zniknęły z krajobrazu.

Nowe tablice mają pomóc w odkrywaniu tych historii. Dzięki nim spacerowicze i rowerzyści mogą dowiedzieć się, gdzie znajdowały się dawne obiekty, kiedy powstały i jak zmieniały się na przestrzeni lat.

Szlak prowadzi przez malownicze zakątki regionu

Szlak Młynów Wodnych Rzeki Bystrej przebiega przez obszar Płaskowyżu Nałęczowskiego. Trasa liczy około 35 kilometrów i nadaje się zarówno do turystyki pieszej, jak i rowerowej.

Prowadzi od okolic źródeł Bystrej w Palikijach, przez Maszki, Kolonię Wojciechów, Nowy Gaj, Nałęczów i Wąwolnicę, aż do ujścia rzeki do Wisły w Bochotnicy, niedaleko Kazimierza Dolnego.

To propozycja dla osób, które chcą połączyć aktywny wypoczynek z poznawaniem historii i przyrody. Na trasie można zobaczyć pozostałości dawnych obiektów młynarskich, a także odkrywać miejsca, w których przez pokolenia rozwijało się lokalne rzemiosło.

Niektóre młyny zniknęły, inne mają nowe funkcje

Historia obiektów związanych z Bystrą pokazuje, jak zmieniała się gospodarka regionu. Młyny powstawały w różnych okresach, przechodziły z rąk do rąk, były przebudowywane, a niekiedy niszczone przez pożary, działania wojenne lub wezbrane wody.

W Palikijach młyn wybudowano około 1880 roku. Przed budynkiem znajdował się staw młyński o powierzchni 1,13 hektara. Po zniszczeniu urządzeń piętrzących w latach 30. XX wieku obiekt przestał działać, a w 1938 roku został rozebrany.

W Maszkach zachował się młyn zbudowany w 1907 roku przez Józefa Imgrunta. Początkowo napędzało go koło wodne, później wykorzystywano silnik spalinowy, a następnie elektryczny. Według opisu szlaku obiekt jest obecnie nieczynny, ale sprawny technicznie.

Ciekawą historię ma również młyn w Nowym Gaju, w którym działa obecnie gospodarstwo agroturystyczne „Młyn Hipolit” oraz Muzeum Minerałów. Drewniany budynek powstał około 1900 roku z inicjatywy Jana Samonka. W czasie II wojny światowej, od lipca 1944 roku, młyn pracował na potrzeby wojsk sowieckich.

Nie wszystkie miejsca zachowały się jednak w podobnym stanie. Wiele dawnych młynów rozebrano, a po części pozostały jedynie groble, fragmenty urządzeń piętrzących czy ślady dawnych stawów.

Dziedzictwo, które warto ocalić od zapomnienia

Odnowienie szlaku i montaż tablic informacyjnych mają zwiększyć jego atrakcyjność turystyczną oraz ułatwić poznawanie historii młynarstwa na Lubelszczyźnie.

To także sposób na przypomnienie, że lokalne dziedzictwo nie ogranicza się do zabytkowych pałaców, kościołów czy popularnych atrakcji turystycznych. Tworzą je również dawne zakłady pracy, ślady działalności gospodarczej i miejsca, które przez stulecia wpływały na codzienne życie mieszkańców.

Dzięki nowym tablicom Szlak Młynów Wodnych Rzeki Bystrej może stać się jeszcze ciekawszym celem wycieczek dla osób zainteresowanych historią, przyrodą i mniej oczywistymi atrakcjami województwa lubelskiego.