Do wydarzeń doszło zaledwie rok po zakończeniu II wojny światowej. Gdy Europa Zachodnia odbudowywała się po zniszczeniach, na terenach Polski trwały brutalne represje wobec ludności podejrzewanej o wspieranie podziemia niepodległościowego.
Według ustaleń historyków funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa z Puław otrzymali donos, że w Wąwolnicy może ukrywać się oddział Mariana Bernaciaka „Orlika”, jednego z najbardziej znanych dowódców antykomunistycznego podziemia.
Palili domy i nie pozwalali gasić ognia
Po przyjeździe do miejscowości funkcjonariusze wzniecili pożar jednego z gospodarstw. Mieszkańcy próbowali ratować swoje domy, jednak uniemożliwiono im gaszenie ognia.
Po dwóch godzinach do Wąwolnicy dotarły kolejne oddziały, które rozpoczęły systematyczne podpalanie zabudowań. Straż pożarna nie mogła rozpocząć akcji ratunkowej, ponieważ została zatrzymana przez funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa.
Wstrząsająca relacja świadka
Świadkiem tragedii był amerykański fotograf John Vachon, przebywający w Polsce z misją UNRRA. W swoich wspomnieniach opisał dramatyczny obraz płonącej miejscowości.
– Około 4:30 zobaczyliśmy przed sobą wielką kolumnę dymu. Kiedy się zbliżyliśmy, przekonaliśmy się, że to płonie wieś – relacjonował.
Pamięć po 80 latach
W 80. rocznicę pacyfikacji zorganizowano uroczystości. Pod pomnikiem ofiar złożono kwiaty a następnie odprawiono mszę świętą w intencji ofiar. Był też przemarsz na Rynek i koncert patriotyczny w wykonaniu: Zespołu Tańca Ludowego Bystrzacy, Młodzieżowej Orkiestry Dętej przy OSP w Niedrzwicy Kościelnej oraz artystów z Teatru Wielkiego Opery Narodowej z Reprezentacyjnego Zespołu Artystycznego Wojska Polskiego i scen warszawskich. W uroczystości uczestniczyli m.in. zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma, burmistrz Wąwolnicy Marcin Łaguna oraz przedstawiciele lokalnych organizacji społecznych a także szereg mieszkańców.
Jak przypominają historycy, komunistyczne władze próbowały zrzucić odpowiedzialność za spalenie Wąwolnicy na „bandy leśne”, czyli żołnierzy podziemia niepodległościowego. Propagandyści pisali w gazetach, że „Wąwolnicy od dawna jest siedzibą reakcyjnych band, dla których nie istnieją żadne tamy moralne w ich niecnych występkach”.
Mało tego, zaznaczano, iż mieszkańcy sami są sobie winni. W trakcie pożarów miała bowiem wybuchać amunicja, granaty i miny, jakie znajdowały się nagromadzone w zabudowaniach i domach. Sugerowano, że bandyci mieli tam szereg tajnych magazynów broni.
Symbol powojennego cierpienia
Z historycznych źródeł wynika, iż w wyniku pacyfikacji wsi spłonęło 101 domów, 106 stodół, 212 obór i 120 chlewów. Do tego 255 świń, 2 krowy, 5 kóz, 145 kur, oraz 60 królików.
Pacyfikacja Wąwolnicy pozostaje symbolem losu wielu polskich miejscowości, które po wojnie zamiast wolności doświadczyły przemocy ze strony narzuconej siłą władzy komunistycznej.


13 komentarzy
Komentarz ukryty z powodu bardzo niskiej oceny.
Nie dało się wtedy inaczej. Patologia i tak nie zrozumie.