Na czym polega restrukturyzacja firmy?
Najprościej mówiąc, restrukturyzacja firm pozwala uzgodnić z wierzycielami nowe warunki spłaty długów i wprowadzić zmiany, które pomogą uniknąć upadłości i dalej prowadzić działalność. Mogą z niej skorzystać zarówno przedsiębiorcy, którzy już utracili zdolność do regulowania zobowiązań, jak i ci, którym dopiero to grozi.
Nowe warunki spłaty i zmiany w firmie
Podstawą restrukturyzacji jest układ, czyli porozumienie z wierzycielami określające nowe zasady spłaty zadłużenia. Może obejmować m.in.:
- rozłożenie długu na raty dostosowane do możliwości firmy;
- przesunięcie terminów płatności;
- umorzenie części zadłużenia;
- zamianę długu na udziały lub akcje spółki.
Aby firma odzyskała płynność, często trzeba też zmienić sposób jej działania, np. wynegocjować korzystniejsze warunki umów z dostawcami, sprzedać zbędny majątek lub wycofać z oferty nierentowne produkty czy usługi.
Cztery tryby restrukturyzacji
Prawo przewiduje cztery tryby restrukturyzacji firmy. Wybór zależy m.in. od jej sytuacji finansowej, skali sporów z wierzycielami i zakresu potrzebnych zmian. Odpowiednie postępowanie pomaga wybrać doradca restrukturyzacyjny – specjalista z państwową licencją, który wspiera przedsiębiorców w sprawach zadłużenia i naprawie sytuacji firmy.
- Postępowanie o zatwierdzenie układu – przedsiębiorca z pomocą nadzorcy układu zbiera głosy wierzycieli; o zatwierdzeniu przyjętego układu decyduje sąd. Ten tryb jest możliwy, gdy wierzytelności sporne nie przekraczają 15% wszystkich wierzytelności uprawniających do głosowania. Przebiega w dużej mierze bez udziału sądu, dlatego jest najszybszy i najczęściej wybierany – w 2025 roku stanowił ponad 93% wszystkich postępowań restrukturyzacyjnych.
- Przyspieszone postępowanie układowe – przebiega przed sądem w uproszczonym trybie; jest możliwe, gdy wierzytelności sporne nie przekraczają 15% wszystkich wierzytelności uprawniających do głosowania.
- Postępowanie układowe – służy zawarciu układu, gdy wierzytelności sporne przekraczają 15%.
- Postępowanie sanacyjne – umożliwia najgłębsze zmiany, np. odstąpienie od niekorzystnych umów na szczególnych zasadach. Wiąże się też z większą ingerencją w zarządzanie firmą.
Trzy ostatnie tryby otwiera sąd, co w praktyce może potrwać nawet kilka miesięcy od złożenia wniosku.
Ochrona firmy i nadzór nad jej działalnością
W toku restrukturyzacji przedsiębiorca może uzyskać ochronę przed egzekucją komorniczą oraz wypowiedzeniem umów niezbędnych do prowadzenia firmy, np. umowy najmu lokalu, leasingu czy rachunku bankowego. Zakres tej ochrony i moment, od którego obowiązuje, zależą od trybu i etapu postępowania. W postępowaniu o zatwierdzenie układu ochrona zaczyna się dopiero z chwilą obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w Krajowym Rejestrze Zadłużonych i trwa co do zasady 4 miesiące. Postępowanie prowadzone bez takiego obwieszczenia (tzw. ciche PZU) nie chroni przed egzekucją ani wypowiedzeniem umów. W postępowaniach sądowych ochrona obowiązuje od dnia otwarcia postępowania – sam wniosek jej nie zapewnia. Ochrona nie obejmuje sytuacji, w których przedsiębiorca nie płaci zobowiązań powstałych już w trakcie postępowania.
Przedsiębiorca zwykle nadal kieruje firmą, ale działa pod kontrolą nadzorcy, którym jest licencjonowany doradca restrukturyzacyjny. Na czynności przekraczające zwykły zarząd potrzebuje jego zgody. W cichym PZU zachowuje pełny zarząd. W postępowaniu sanacyjnym zarządzanie co do zasady przejmuje zarządca.
Na czym polega upadłość firmy?
Upadłość to postępowanie sądowe, które służy spłacie możliwie dużej części długów, zwykle z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży majątku dłużnika. Jest przewidziana dla przedsiębiorców, którzy stali się niewypłacalni. Wniosek o jej ogłoszenie można złożyć bez wcześniejszej próby restrukturyzacji.
Kiedy należy złożyć wniosek o upadłość?
Podstawą do ogłoszenia upadłości jest utrata zdolności do spłaty zobowiązań, których termin płatności już minął.
Jeśli opóźnienie w spłacie długów przekracza trzy miesiące, zgodnie z prawem zakłada się, że przedsiębiorca jest niewypłacalny. Może jednak utracić zdolność do regulowania zobowiązań wcześniej. W przypadku m.in. spółek z o.o. i akcyjnych znaczenie ma też relacja zadłużenia do majątku. Jeśli zobowiązania pieniężne przewyższają jego wartość przez ponad 24 miesiące, również stanowi to podstawę do stwierdzenia niewypłacalności.
Na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przedsiębiorca ma 30 dni od wystąpienia podstawy do jej ogłoszenia. Nie należy więc traktować trzech miesięcy opóźnienia jako czasu, który można bezpiecznie przeczekać. W spółkach obowiązek ten ciąży na członkach zarządu. Spóźniony wniosek może oznaczać ich osobistą odpowiedzialność za długi spółki, a nawet odpowiedzialność karną. Obowiązek złożenia wniosku nie powstaje natomiast w czasie trwania postępowania restrukturyzacyjnego, a w postępowaniu o zatwierdzenie układu – od dnia obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. Czy firma jest już niewypłacalna i od kiedy należy liczyć termin na złożenie wniosku, pomoże ustalić prawnik.
Co się dzieje z majątkiem firmy?
Po ogłoszeniu upadłości majątkiem objętym postępowaniem zarządza syndyk wyznaczony przez sąd. Majątek ten stanowi tzw. masę upadłości i służy spłacie wierzycieli. Syndyk:
- ustala, co wchodzi w jego skład i jaką ma wartość;
- odzyskuje należności od dłużników firmy;
- sprzedaje przedsiębiorstwo w całości lub poszczególne składniki majątku;
- dzieli uzyskane pieniądze między wierzycieli zgodnie z zasadami określonymi w ustawie.
Jeśli nabywca kupi przedsiębiorstwo w całości, może kontynuować jego działalność.
Ogłoszenie upadłości z mocy prawa zawiesza egzekucje komornicze dotyczące majątku wchodzącego do masy upadłości. Gdy postanowienie sądu się uprawomocni, egzekucje te zostają umorzone. Długi jednak nie znikają – wierzyciele dochodzą spłaty w ramach postępowania upadłościowego.
Czy upadłość pozwala uwolnić się od długów?
Osoba fizyczna, np. przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, może uzyskać umorzenie zobowiązań, których nie udało się spłacić w postępowaniu. Zwykle musi najpierw wykonać plan spłaty ustalony przez sąd, czyli przez określony czas – co do zasady nie dłużej niż 3 lata – przekazywać wierzycielom wyznaczone kwoty. Jeśli dłużnik jest trwale niezdolny do jakichkolwiek spłat, sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania takiego planu. Nie wszystkie rodzaje długów można jednak w ten sposób umorzyć.
Główne różnice między restrukturyzacją a upadłością firmy
| Kryterium | Restrukturyzacja firmy | Upadłość firmy |
| Cel | Uniknąć upadłości i umożliwić firmie dalszą działalność. | Spłacić wierzycieli w możliwie największym stopniu, zwykle dzięki sprzedaży majątku. |
| Kiedy można ją zastosować? | Gdy firma jest zagrożona niewypłacalnością lub już stała się niewypłacalna. | Gdy firma jest już niewypłacalna. |
| Kto zarządza majątkiem? | Zwykle przedsiębiorca pod nadzorem nadzorcy (licencjonowanego doradcy restrukturyzacyjnego). W postępowaniu sanacyjnym zarząd co do zasady przejmuje zarządca. | Zarząd nad majątkiem objętym postępowaniem przejmuje syndyk. |
| Co dalej z działalnością? | Firma ma kontynuować działalność po zmianie warunków spłaty długów i wdrożeniu potrzebnych działań naprawczych. | Majątek trafia na sprzedaż. Jeśli nabywca kupi przedsiębiorstwo w całości, może kontynuować jego działalność. |
| Jak przebiega spłata długów? | Według układu z wierzycielami, np. w ratach, w późniejszym terminie lub po umorzeniu części zadłużenia. | Głównie ze środków uzyskanych z majątku dłużnika. W przypadku osób fizycznych możliwe jest umorzenie części niespłaconych zobowiązań. |
| Co z egzekucją komorniczą? | Może zostać zawieszona. Zakres i początek ochrony zależą od trybu i etapu postępowania – w PZU od obwieszczenia w KRZ, w postępowaniach sądowych od ich otwarcia. Ciche PZU nie daje ochrony. | Egzekucje dotyczące masy upadłości ulegają zawieszeniu, a po uprawomocnieniu się postanowienia o upadłości – umorzeniu. |
Jakie rozwiązanie wybrać, jak zacząć?
Jeśli firma ma trudności z regulowaniem zobowiązań, warto zgłosić się do kancelarii specjalizującej się w restrukturyzacji i upadłości. Prawnicy przeanalizują zadłużenie, majątek i perspektywy dalszej działalności. Pomogą ocenić, czy firma będzie w stanie spłacać długi na nowych warunkach, czy konieczny jest wniosek o upadłość.
Na pierwszą rozmowę przygotuj zestawienie zobowiązań i należności, informacje o majątku oraz aktualne dane o przychodach i kosztach. Kancelaria pomoże Ci zaplanować dalsze działania, przygotować dokumenty i poprowadzić rozmowy z wierzycielami, a następnie zapewni wsparcie w toku postępowania.
Po pomoc warto się zgłosić, zanim zaległości narosną, a tym samym utrudnią porozumienie z wierzycielami i uratowanie firmy.
Bibliografia
*Centralny Ośrodek Informacji Gospodarczych, 2025 restrukturyzacje firm, https://www.coig.com.pl/2025-restrukturyzacje-firm.php (dostęp 7.10.2026).
- Centralny Ośrodek Informacji Gospodarczych, 2025 restrukturyzacje firm, https://www.coig.com.pl/2025-restrukturyzacje-firm.php (dostęp 7.10.2026).
- Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/prawo-restrukturyzacyjne-18208902 (dostęp 7.10.2026).
- Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/prawo-upadlosciowe-17021464 (dostęp 7.10.2026).
- Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037), https://eli.gov.pl/eli/DU/2000/1037 (dostęp 3.11.2026).
- Ustawa z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji doradcy restrukturyzacyjnego, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/licencja-doradcy-restrukturyzacyjnego-17362232 (dostęp 7.10.2026).
