Przejdź do treści
niedziela, 22 listopada 2026
Kontakt do redakcji: 690 680 960 [email protected]
Wiadomości z Lublina i regionu
Kontakt do redakcji 690 680 960 [email protected]

Skwer Arcybiskupa Józefa Życińskiego i pomnik ks. Idziego Radziszewskiego – kilka faktów

Zupełnie niedawno, gdyż 3 listopada br., nastąpiło uroczyste otwarcie skweru Arcybiskupa Życińskiego po wykonanym przez miasto trzy miesiące wcześniej remoncie. Przy okazji ustawiono stosowną tablicę z nazwą skweru oraz dokonano liftingu znajdującego się w tejże przestrzeni pomnika ks. Idziego Radziszewskiego.

fot. Leszek Mikrut

Zatem dopiero po prawie 14 latach od chwili, gdy 23 lutego 2012 roku uchwałą Rady Miasta skwer otrzymał swą nazwę, pojawiła się w przestrzeni publicznej tablica informująca o patronie tego miejsca. O wiele więcej szczęścia pod tym względem miały inne lubelskie skwery, np. skwer 100-lecia praw wyborczych Polek, skwer Władysława Bartoszewskiego czy skwer Zbigniewa Hołdy.

Na marginesie tych faktów warto zauważyć, że lubelski magistrat, jakby od lat przewidując wprowadzane od 1 stycznia 2026 r. przez Radę Języka Polskiego wielkie zmiany w naszej ortografii, używa w wypadku skwerów (i placów) pisowni właśnie tego pierwszego słowa „skwer” wielką literą. Ale ta norma będzie obowiązywała dopiero za 3 tygodnie. Na razie jeszcze i „skwer”, i „plac” piszemy małymi literami. Ciekawe też, co się stanie z tablicami oznaczającymi aleje? Dotychczas ortografia nasza rozróżnia wciąż jeszcze pisownię „aleja” małą literą w wypadku liczby pojedynczej (np. aleja Jana Długosza, aleja Solidarności, aleja Józefa Piłsudskiego) oraz wielką literą, gdy w nazwie funkcjonuje liczba mnoga (np. Aleje Racławickie, Aleje Zygmuntowskie). Po Nowym Roku będzie obowiązywała już tylko ta druga norma – pisownia wielkimi literami. Po tej dacie bowiem nazwy takie jak „plac” i „skwer”, stojące na początku nazwy, będą traktowane jako część nazwy własnej i zapisywane wielką literą.

Przypadek wieloletniego braku tabliczki z nazwą skweru Abp J. Życińskiego nie jest jednak odosobniony. Gdy w 2014 r. formalnie nadano skwerowi przed Chatką Żaka imię byłego rektora UMCS Grzegorza Leopolda Seidlera, prawie od razu pojawiła się tam stosowna tabliczka. Po trzech latach jednak w związku z ustawą dekomunizacyjną zmieniono nazwę skweru. Od tamtej pory przestrzeń ta – przynajmniej formalnie – nosi nazwę skweru Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata, lecz właściwej tabliczki nigdy tam nie było.

– Zarząd Dróg i Transportu Miejskiego w Lublinie zleca montaż tabliczek z nazwą jedynie w pasach dróg publicznych i na drogach wewnętrznych pozostających w zarządzie ZDiTM – wyjaśniała niedawno Monika Fisz, rzecznik prasowy Zarządu Dróg i Transportu Miejskiego w Lublinie. – Teren, o którym mowa, nie jest w naszym zarządzie – jest to teren UMCS.

– Rada Miasta Lublin stosowną uchwałą zatwierdza zmiany nazewnictwa na terenie gminy Lublin, niemniej Gmina Lublin, jak i Zarząd Dróg i Transportu Miejskiego w Lublinie, nie umieszczają żadnych elementów na gruntach nie będących własnością Gminy Lublin – potwierdziła tę informację Monika Głazik z biura prasowego w Kancelarii Prezydenta Miasta Lublin. – Ustawienie tablicy z nazwą skweru leży po stronie UMCS.

– Odbywa się to zgodnie z art. 47a ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, a do zadań gminy należy umieszczanie i utrzymywanie w należytym stanie tabliczek z nazwami ulic i placów w miastach oraz innych miejscowościach na obszarze gminy – doprecyzowała Monika Głazik. – Przy czym, stosownie do treści § 2 pkt. 7 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 21 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji miejscowości, ulic i adresów, przez plac należy rozumieć place i inne obszary na terenie miejscowości, w szczególności skwery, ronda, parki, rynki, osiedla, ogrody, wyspy i wybrzeża, którym nadano nazwę.

Obecnie przestrzeń ta od wiosny mijającego roku poddawana jest rewitalizacji, więc niedługo okaże się, czy nadal lublinianie nie będą wiedzieć, jak nazywa się ten skwer, czy też wszyscy będą mogli ją odczytać z szyldu.

– Przekształcamy skwer zlokalizowany w rejonie ulic: Radziszewskiego, Sowińskiego i Langiewicza, aby stał się bardziej przyjazny dla członków naszej społeczności akademickiej i mieszkańców Lublina – informowała w marcu br. Aneta Adamska, rzecznik prasowy UMCS. – W ramach projektu zmienione zostaną ścieżki, które będą szersze i bardziej komfortowe, a także pojawią się nowe nawierzchnie z elementami sensorycznymi. Na skwerze powstaną też miejsca do odpoczynku, takie jak ławko-leżanki i murki z siedziskami. Przestrzeń nabierze nowego wymiaru także dzięki ciekawej rzeźbie świetlnej, która ożywi ten teren.

Całość prac trwa już kilka miesięcy i należy ufać, że niedługo skwer zostanie oddany do użytkowania i nie tylko studenci będą cieszyć się zrewitalizowaną przestrzenią, w której społeczność UMCS i jej goście będą mogli odpoczywać i spotykać się w miłej atmosferze. Pozostaje mieć nadzieję, że i usunięte czasowo ze skweru popiersia profesorów uczelni powrócą na swe dawne miejsca, albo zostaną wyeksponowane w innych, równie dostojnych.

Ale na terenie dawnego tzw. Małpiego Gaju, a więc na skwerze Arcybiskupa J. Życińskiego przy Al. Racławickich, znajduje się pomnik współzałożyciela KUL-u i pierwszego rektora tej uczelni ks. Idziego Radziszewskiego, a tuż obok, na placu Teatralnym usytuowany jest także pomnik prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Pomnik ks. I. Radziszewskiego jest centralnym punktem skweru, a wokół postumentu zaaranżowano roślinną kompozycję z klonów pospolitych, kwitnących na biało hortensji drzewiastych oraz sadzonek barwinka, stanowiącą zieloną ramę dla placu. Na skwerze została także umieszczona tablica z miejscem na życiorys ks. I. Radziszewskiego, który zapewne niebawem tam pojawi się. Tak więc w niepamięć poszło już zamieszanie ze stosunkowo niedawnym demontażem pomnika założyciela KUL, które miało miejsce pod koniec 2022 r. w związku z planowanym wtedy usytuowaniem na jego miejscu pomnika prezydenta RP L. Kaczyńskiego, jak również z powrotem postumentu duchownego po jego – jak się potem okazało – czyszczeniu i renowacji.

Uroczystość odsłonięcia pomnika ks. Radziszewskiego odbyła się dokładnie 7 lat temu, 8 grudnia 2018 r., w obecności najwyższych władz kościelnych, władz miasta i województwa, w 100. rocznicę rozpoczęcia działalności KUL, a zarazem i odzyskania niepodległości przez Polskę. Od zarania swych dziejów uczelnia miała kształtować kadry dla kraju, który właśnie budził się do życia po ponad stu latach niewoli.

Ówczesny rektor KUL ks. prof. Antoni Dębiński zaznaczył, że monument jest wyrazem wdzięczności mieszkańców Lublina i ich pamięci o człowieku, który zakładając tę najstarszą lubelską uczelnię, zmienił historię miasta, gdyż uczynił Lublin miastem akademickim. A ta „akademickość jest kołem zamachowym rozwoju miasta”, jak stwierdził przed laty prezydent Lublina dr Krzysztof Żuk, nazywając Idziego Radziszewskiego także jednym z autorytetów, na którym należy budować przyszłość.

Autorem projektu pomnika jest prof. Jerzy Fober z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Dziełem tego twórcy jest również postać Jezusa Chrystusa w hallu głównym KUL. Pomnik przedstawia postać księdza, który w prawej dłoni trzyma książkę z napisem „Veritas in caritate” (Prawda w miłości), zaś lewą wskazuje na zawieszony na piersi krzyż. Całość odlano z brązu, a ustawiono na postumencie z czerwonego granitu.

Rzeźba przedstawiająca duchownego pozostaje nieco z tyłu, w głębi skweru, ale jej najbliższe otoczenie ze sprawiającego dotychczas wrażenie zaniedbanego przekształciło się w naprawdę reprezentacyjny fragment miasta. A sam pomnik z racji niedawnej uroczystości został poddany gruntownemu liftingowi – rzeźbę dokładnie umyto, wyczyszczono jej zakamarki, gdyż ustawicznie zanieczyszczana jest zarówno przez warunki atmosferyczne i spadające z drzew liście, jak i wszechobecne ptaki. Szczególnie nocą prezentuje się to miejsce uroczo, gdyż postać ks. Idziego Radziszewskiego jest dodatkowo oświetlana reflektorami.

Tekst i zdjęcia Leszek Mikrut

10 komentarzy

  1. Poo
    Odpowiedz

    Te szpetne tablice są za małe, powinny mieć powierzchnię min 25% skweru/placu na którym stoją. Wtedy mieszkańcy na pewno nie przetoczą efektów ciężkiej pracy radnych i urzędników.

  2. J
    Odpowiedz

    Mam nadzieję ze z okazji tego wydarzenia,zawiązało się tam kółko różańcowe pod wezwaniem TW Filozofa.

  3. Kuba
    Odpowiedz

    Ten skwer to przykład tego, jak marginalizuje się ważne dla historii tego miasta osoby.
    Założyciela i pierwszego rektora Uniwersytetu Lubelskiego (dziś KUL) przesunięto w krzaki, żeby zrobić miejsce na pomnik kartofla, który co prawda dużo obiecał (m.in. siedzibę główną PGE w Lublinie), ale miastu nijak się nie przysłużył.

  4. Xxxx
    Odpowiedz

    Ulice dziurawe jak sitodruk a ci skwery robią, ja pierd…

    1. UPRośćmyTO
      Odpowiedz

      Te dziurawe ulice to nowy projekt: Dziurassic Park

  5. Żonkil_w_d
    Odpowiedz

    Lubelski magistrat na bank przejmuje sie zasadami pisowni i przewidzial te jakze wiekopomne zmiany. My jednak ufamy, ze to przejaw zwyklej tfurczosci urzedniczej pani Anetki z referatu ds. spraw nieistotnych i malo waznych. Swoja droga, same tablice i potezne slupy, do ktorych zostaly one zamocowane, sa wieksze od niektorch samych „skwerow”.

  6. Franio
    Odpowiedz

    Zdumiewające. Powyższe przykłada dowodzą, że gdy płaski plac jest otoczony drzewami, słupkami, ławkami, śmietnikami przez które nie da się przejechać to okazuje się, że da się znaleźć inne miejsce do zaparkowania.
    Chociaż w dwóch przypadkach dało by się aŁdicą wcisnąć.

  7. Yy
    Odpowiedz

    Dobra dawać coś o Wot bo dawno nie było .

  8. rudypies wonn
    Odpowiedz

    to i słowo ,,ulica” też wielką?

Dodaj komentarz

Masz coś do dodania? Podziel się swoją opinią.

Dbaj o kulturę dyskusji. Publikując komentarz, akceptujesz regulamin komentarzy.

Z kraju

Kraj

Parapet zamiast lodówki, krzesło do rehabilitacji. Ruszyła Szlachetna Paczka

Od soboty, 14 listopada, można wybierać rodziny, dla których darczyńcy przygotują Szlachetną Paczkę. Tegoroczna akcja zwraca uwagę na osoby, które z braku pieniędzy zastępują podstawowe wyposażenie domu i sprzęt rehabilitacyjny prowizorycznymi rozwiązaniami. Weekend Cudów odbędzie się 12 i 13 grudnia.

3 komentarzy

Lubelski biznes

Lubelski biznes

Nowy klub sportowy w Lublinie. Sześć kortów do padla ma być gotowych już w grudniu

Lublin zyska nowe miejsce dla miłośników aktywności fizycznej. W dawnej Galerii Lubelskiej przy Al. Witosa 6 powstaje klub PROPADEL, w którym do dyspozycji graczy będzie sześć kortów do padla. Otwarcie zaplanowano na grudzień 2026 roku. W przyszłości obiekt może zostać rozbudowany, a jego twórcy chcą przyciągnąć zarówno doświadczonych zawodników, jak i osoby, które dopiero zamierzają spróbować swoich sił w tej dyscyplinie.

2 komentarzy
Lubelski biznes

Ściany już stoją. Tak powstaje dziesiąty McDonald’s w Lublinie

Ściany nowej restauracji McDonald’s przy SKENDE SHOPPING w Lublinie już stoją. Do naszej redakcji trafiły zdjęcia i nagrania z drona dokumentujące postępy budowy. Według wcześniejszych zapowiedzi lokal ma przyjąć pierwszych gości w grudniu 2026 roku.

25 komentarzy
Lubelski biznes

ZDiTM w Lublinie wyróżniony w konkursie „Pracodawca Roku 2025”

Zarząd Dróg i Transportu Miejskiego w Lublinie otrzymał wyróżnienie w kategorii Instytucja Publiczna w konkursie „Pracodawca Roku 2025”. Doceniono działania związane z warunkami pracy, rozwojem zawodowym pracowników oraz aktywizacją zawodową mieszkańców.

17 komentarzy
Lubelski biznes

Dziewięć firm z Lubelskiego na TechCrunch Disrupt 2026. Szansa na inwestorów i kontrakty

Dziewięć małych i średnich przedsiębiorstw z województwa lubelskiego uczestniczy w TechCrunch Disrupt 2026 w San Francisco. Rozpoczynające się dziś, 13 października, targi dają firmom z branż nowoczesnych technologii, IT i sztucznej inteligencji szansę na pozyskanie inwestorów oraz nawiązanie międzynarodowej współpracy.

1 komentarz
Lubelski biznes

Nowy TK Maxx w Lublinie. Otwarcie z Karoliną Gilon już 22 października

22 października o godz. 9 w Centrum Handlowym Felicity w Lublinie zostanie otwarty nowy sklep TK Maxx. Wydarzenie poprowadzi Karolina Gilon, a na klientów czekać będzie m.in. konkurs „Czerwony Wieszak” z kartami upominkowymi o wartości do 700 zł.

1 komentarz

Polityka

Polityka

Spór o kierowanie TK może zatrzymać płatności. Jest stanowisko NBP

Departament Prawny Narodowego Banku Polskiego uznał, że istnieją przesłanki do wstrzymania realizacji zleceń płatniczych Trybunału Konstytucyjnego. Stanowisko ma związek ze sprzecznymi dokumentami dotyczącymi osób uprawnionych do dysponowania pieniędzmi na rachunkach TK.

15 komentarzy
Polityka

Regiony przygraniczne mogą otrzymać 10 mld euro. Hetman o planach wsparcia

W nowym budżecie Unii Europejskiej po 2027 roku ma pojawić się propozycja przeznaczenia 10 mld euro na wsparcie regionów graniczących z Rosją, Białorusią i Ukrainą – poinformował europoseł Krzysztof Hetman. Zastrzegł, że opiera się na informacjach kuluarowych z Brukseli. Nie wiadomo jeszcze, jaka część tej puli mogłaby trafić do Polski i województwa lubelskiego.

4 komentarzy
Polityka

Surowsze kary za ataki na funkcjonariuszy i przemyt migrantów. Rząd przyjął projekt zmian w prawie

Nawet 20 lat więzienia za organizowanie nielegalnego przekraczania granicy, którego następstwem jest śmierć człowieka, oraz surowsze kary za niebezpieczne ataki na funkcjonariuszy publicznych. Rada Ministrów przyjęła projekt zmian w Kodeksie karnym i Kodeksie wykroczeń. Nowe przepisy mają zwiększyć odpowiedzialność sprawców najpoważniejszych przestępstw.

23 komentarzy
Polityka

Czarzasty chce ukarania Telewizji Republika. Skierował oficjalny wniosek do KRRiT

Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty wystąpił do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o wszczęcie postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej na Telewizję Republika. Powodem są materiały dotyczące tragicznych wydarzeń w Krakowie z 7 listopada 2026 roku. W ocenie marszałka niektóre wypowiedzi emitowane przez stację naruszały dobre imię funkcjonariuszy Policji.

41 komentarzy

Społeczeństwo

Społeczeństwo

ZUS umorzy stare długi bez wniosku. Może to wpłynąć na przyszłą emeryturę

1 maja 2027 roku ZUS umorzy zaległości składkowe sprzed 1999 roku wraz z odsetkami i dodatkowymi kosztami. Nie trzeba składać wniosku. Część przedsiębiorców i osób z nimi współpracujących powinna jednak zwrócić uwagę na konsekwencje dla przyszłej emerytury lub renty.

3 komentarzy
Społeczeństwo

Nowe obowiązki firm w walce z mobbingiem. Zmieniają się zasady ochrony pracowników

5 listopada br. wchodzi w życie nowelizacja Kodeksu pracy, a wraz z nią zmiany dotyczące przeciwdziałania mobbingowi oraz nierównego traktowania w miejscu pracy. Dla pracodawców oznacza to nowe obowiązki, w tym m.in. wdrożenie formalnych procedur antymobbingowych. Z kolei pracownicy będą mieli ułatwioną ścieżkę dochodzenia swoich praw.

5 komentarzy
Społeczeństwo

Pieniądze po zmarłym w ZUS nawet po kilkunastu latach. Kto może je otrzymać i jak złożyć wniosek?

Nawet jeśli od śmierci bliskiej osoby minęło 10, 15 lub więcej lat, pieniądze zapisane na jej subkoncie w ZUS mogą nadal przysługiwać uprawnionym. Co ważne, nie zawsze muszą to być członkowie rodziny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnia, kto ma prawo do tych środków, kiedy ich wypłata nie jest możliwa i jakie formalności należy załatwić.

3 komentarzy
Społeczeństwo

Rośnie niechęć do Ukraińców w polskim internecie. Nowy raport ujawnia niepokojący trend

W polskim internecie przybywa negatywnych wypowiedzi na temat Ukrainy i Ukraińców. Najnowsza analiza ponad 37 tysięcy publikacji pokazuje wzrost wrogich treści, nasilający się antagonizm polsko-ukraiński i coraz słabszą obecność głosów sprzeciwiających się nienawiści. Największe emocje wywołały spory o UPA, działalność Natalii Panczenko oraz świadczenia dla obywateli Ukrainy. Obraz ten wyłania się z raportu „Cyfrowy dialog – monitoring i interpretacja wizerunku ukraińskiej społeczności w Polsce” zrealizowanego przez Fundację Res Futura oraz Press Club Polska.

22 komentarzy
Społeczeństwo

Obywatelstwo polskie na nowych zasadach. Rząd planuje test, wyższe wymagania i surowszą kontrolę

Uzyskanie polskiego obywatelstwa może stać się znacznie trudniejsze. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przygotowuje zmiany, które przewidują obowiązkowy test z wiedzy o Polsce, wyższe wymagania językowe oraz dokładniejszą weryfikację cudzoziemców. Projekt nowelizacji ustawy o obywatelstwie polskim został 27 października 2026 roku wpisany do wykazu prac legislacyjnych rządu.

11 komentarzy

Nauka i technologia

Nauka i technologie

Deszczówka z dróg do podlewania i toalet. Nowe rozwiązania naukowców z Lublina

Woda spływająca z dróg i parkingów może zostać ponownie wykorzystana. Naukowcy z Politechniki Lubelskiej opracowali mobilne urządzenie do jej podczyszczania, a równolegle badają metodę usuwania soli i metali ciężkich. Pierwsze rozwiązanie zdobyło złoty medal na międzynarodowej wystawie wynalazków.

3 komentarzy
Nauka i technologie

Pokaz cyberataku i sztuczna inteligencja w praktyce. CyberLubelskie już we wtorek w Lublinie

Jak zabezpieczyć dane mieszkańców, reagować na cyberataki i bezpiecznie korzystać ze sztucznej inteligencji? Tym zagadnieniom będzie poświęcona konferencja CyberLubelskie 2026, która odbędzie się 17 listopada w Lubelskim Centrum Konferencyjnym. Udział jest bezpłatny, ale wymaga wcześniejszego zgłoszenia i otrzymania potwierdzenia.

2 komentarzy
Nauka i technologie

Cyberatak na Autopay. Nieuprawniony dostęp do danych dotyczących płatności

Autopay S.A. poinformowała o cyberataku i nieautoryzowanym dostępie do infrastruktury oraz części danych dotyczących przetworzonych płatności. Spółka bezpośrednio powiadamia klientów, których może dotyczyć zdarzenie, i zaleca sprawdzanie historii transakcji.

1 komentarz
Nauka i technologie

Nowoczesne Collegium Anatomicum otwarte w Lublinie. Studenci medycyny zyskali wyjątkową przestrzeń do nauki

Ponad 1630 m² zmodernizowanej przestrzeni, nowoczesne sale sekcyjne, wirtualny stół anatomiczny oraz specjalistyczne pracownie – tak wygląda odnowione Collegium Anatomicum Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Uroczyste otwarcie obiektu odbyło się 10 listopada. Inwestycja ma znacząco podnieść standard kształcenia przyszłych lekarzy i innych specjalistów medycznych.

4 komentarzy
Nauka i technologie

Cyberatak na państwowy system ePUAP. Zagrożenie zatrzymane, sprawą zajmuje się ABW

Państwowy system ePUAP stał się celem cyberataku. Jak poinformował wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, zagrożenie zostało wykryte i zatrzymane. Trwają prace nad przywróceniem pełnej funkcjonalności platformy, a w wyjaśnienie sprawy zaangażowano Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

2 komentarzy
Nauka i technologie

Fala dezinformacji po zamachu w Krakowie. Ponad 200 milionów wyświetleń fałszywych informacji

Po zamachu terrorystycznym w Krakowie internet zalała fala fałszywych informacji i teorii spiskowych. NASK zgłosił platformom społecznościowym ponad 2 tysiące kont rozpowszechniających dezinformację, w tym zautomatyzowane boty. Najpopularniejsze nieprawdziwe przekazy osiągnęły łącznie ponad 200 milionów wyświetleń. Ministerstwo Cyfryzacji i służby specjalne prowadzą działania mające ograniczyć skalę manipulacji.

16 komentarzy
Nauka i technologie

Europejski Dzień Radonu. Niewidoczny gaz może zagrażać zdrowiu, sprawdź, czy jest w Twoim domu

Radon jest niewidoczny, bezwonny i nie ma smaku. Może przenikać do budynków przez fundamenty oraz nieszczelności w instalacjach, a jego długotrwałe wdychanie zwiększa ryzyko zachorowania na raka płuc. 7 listopada obchodzimy Europejski Dzień Radonu, który przypomina o zagrożeniu i sposobach ochrony przed tym promieniotwórczym gazem. Eksperci podkreślają znaczenie pomiarów, odpowiedniej wentylacji i zabezpieczenia budynków.

1 komentarz