Odkrycie podczas porządkowania gruntów
Słup odnaleźli pracownicy Gospodarstwa Rolnego Suflidowo Oddział w Lipinie podczas porządkowania nowo zakupionych gruntów w gminie Dołhobyczów. O znalezisku powiadomili miejscowy urząd gminy, który przekazał informację do zamojskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie.
Oględziny słupa oraz miejsca jego odkrycia odbyły się 16 września 2026 roku. Uczestniczył w nich Bartłomiej Bartecki, dyrektor Muzeum w Hrubieszowie, który zorganizował dojazd do Lipiny. Dokładne miejsce odkopania zabytku wskazał kierownik gospodarstwa, Bartłomiej Kawka.
W pobliżu znajduje się droga gruntowa, wzdłuż której przebiegała dawna granica. To położenie stało się podstawą do powiązania znaleziska z historycznym podziałem tych ziem.
Dwugłowy orzeł i numer 460
Przechowywany obecnie na terenie gospodarstwa słup to „metalowa rura” o długości około trzech metrów. Na jej szczycie umocowano żeliwną tablicę z niewielkim uszkodzeniem w lewej dolnej części.
Na tablicy widnieje dwugłowy orzeł Cesarstwa Austriackiego z zamkniętą koroną. Pod godłem zachowała się inskrypcja: „C.K. OESTERR GRENZE DES KÓNIGER GALIZIEN nr 460”.
Którą granicę wyznaczał słup?
Analiza lokalizacji odkrycia pozwoliła wykluczyć związek słupa z przebiegiem granicy po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku. Biegła ona znacznie dalej na północ, od Sandomierza, przez tereny na północ od Zamościa, po Hrubieszów.
Nie odpowiada mu również granica po trzecim rozbiorze z 1795 roku, sięgająca pod Warszawę, a dalej po Narew i Bug.
Położenie znaleziska wpisuje się natomiast w przebieg granicy ustalonej po wojnie Księstwa Warszawskiego z Austrią w 1809 roku. Księstwo powiększyło się wówczas o znaczne tereny, obejmujące między innymi Lublin, Sandomierz, Olkusz, Kraków i Zamość.
Granica z Austrią biegła na południe od Luchowa, Tarnogrodu, Obszy, Suśca, Tomaszowa Lubelskiego, Telatyna i Dołhobyczowa, aż do Bugu. Właśnie na tej linii znajdowało się miejsce odkrycia słupa w Lipinie.
Taki przebieg granicy utrzymano i zatwierdzono podczas kongresu wiedeńskiego w 1815 roku, po zakończeniu wojen napoleońskich. Po jej drugiej stronie znalazło się wówczas Królestwo Polskie pozostające pod panowaniem rosyjskim.
Odnaleziony słup ma niebawem zostać przekazany do Muzeum w Hrubieszowie jako zabytek dokumentujący historię dawnej granicy.
Źródło: LWKZ
