Gdzie i przy jakich procesach pojawiają się pyły?

Pyły powstają wszędzie tam, gdzie materiały sypkie są obrabiane, przesypywane lub transportowane. Szlifowanie, śrutowanie, polerowanie, przesypywanie i transport materiałów – każdy z tych procesów generuje cząstki stałe zawieszające się w powietrzu. Emisja zanieczyszczeń dotyczy kilku głównych branż:

• metalowej – ze spawalniami, hutami i odlewniami,
• tworzyw sztucznych,
• gumowej,
• ceramicznej,
• spożywczej,
• energetycznej,
• laboratoryjnej,
• farmaceutycznej

Wymagania dotyczące skuteczności odpylania są każdorazowo inne. W odlewni pracuje się z innymi pyłami niż w zakładzie farmaceutycznym czy laboratorium – a stosowany system musi być zawsze dopasowany do konkretnych warunków i obowiązujących norm.

Filtrowentylacja stanowiskowa i system push-pull

Odpylanie przemysłowe opiera się na jednej zasadzie: szkodliwe cząsteczki muszą zostać wychwycone, powietrze zaś przefiltrowane, a następnie odprowadzone do atmosfery albo z powrotem do hali produkcyjnej. Zanieczyszczone powietrze jest pochłaniane przez system ssący i filtrowane w dobranych urządzeniach. Wybór metody zależy od charakteru zanieczyszczeń, miejsca ich powstawania i możliwości montażowych.

Filtrowentylacja stanowiskowa polega na umieszczeniu odciągów miejscowych bezpośrednio przy stanowiskach pracy. Pyły są przechwytywane w punkcie emisji, zanim zdążą przedostać się do powietrza w pomieszczeniu. Spośród dostępnych rozwiązań jest to forma ochrony pracowników o najwyższej skuteczności.

System push-pull stosuje się wtedy, gdy instalacja stanowiskowa nie jest możliwa. Kanały z odciągami montuje się na wysokości ok. 4–5 metrów – sprawdza się to przy pyłach mających tendencję do zawieszania się na pewnej wysokości, takich jak np. te spawalnicze. Montaż jest prostszy, ale stopień ochrony pracowników niższy niż przy filtrowentylacji stanowiskowej. Urządzenia filtracyjne – w tym filtry workowe, cyklofiltry lub odpylacze mechaniczne – dobiera się na podstawie rodzaju i ilości pyłów.

Etapy realizacji systemu odciągowego

Każda realizacja systemu odpylającego obejmuje kilka podstawowych etapów – każdy należy przeprowadzić z równą dbałością. Pierwsza faza to projekt techniczny uwzględniający specyfikę zakładu, jego parametry pracy i wymagania techniczne. Następnie na podstawie zebranych pomiarów i danych dobierane są urządzenia i technologia. Trzeci etap to montaż wraz z rozruchem instalacji – traktuje się go jako integralną część całego procesu wdrożenia. Ostatni etap to serwis gwarancyjny i pogwarancyjny ze stałym monitoringiem – tak, by parametry pracy nie odbiegały od tych zapisanych w projekcie.

Przy projektowaniu bierze się pod uwagę prędkości transportowe dla odprowadzanych zanieczyszczeń, wydajność na poszczególnych punktach ssących oraz dostosowanie wydajności całego układu do charakteru pracy stanowisk. Uwagę powinno poświęcać się też wyborowi odpowiednich sposobów odbioru zanieczyszczeń – ssaw i okapów. Materiał na magistralę i przewody odciągowe wybiera się z uwzględnieniem ścieralności pyłów, agresywności chemicznej, temperatury medium i odporności na ciśnienie. Analizuje się też ekonomiczne aspekty każdego rozwiązania.

Zdrowie pracowników, bezpieczeństwo zakładu i normy prawne

Pyły przemysłowe mogą uszkadzać skórę i błony śluzowe. Przy długotrwałym narażeniu prowadzą do chorób płuc, takich jak pylica, a nawet do schorzeń nowotworowych. Sprawne instalacje odpylania redukują to ryzyko niemal do zera i pozwalają spełnić wymagane normy. Pracownicy przebywający przez wiele godzin w oczyszczonym powietrzu są efektywniejsi i rzadziej chorują.

Instalacje ATEX i urządzenia w wykonaniu EX

Nagromadzony pył stwarza też zagrożenie wybuchem. Obłok pyłu sklasyfikowanego jako palny, powoduje potrzebę wyznaczenia strefy zagrożenia wybuchowego. W sytuacji nagromadzenia się pyłu nawet pojedyncza iskra z pracującej maszyny może doprowadzić do eksplozji. W zakładach ze strefami zagrożonymi wybuchem instalacje odpylania muszą być zaprojektowane zgodnie z dyrektywą ATEX, regulującą wymagania dla urządzeń przeznaczonych do użytku w atmosferze potencjalnie wybuchowej.

Emisja do środowiska 

Nieoczyszczone powietrze wyprowadzane do atmosfery wpływa na gleby, wody i całe ekosystemy – filtracja powietrza z zakładów przemysłowych przed emisją do atmosfery, w których procesy produkcyjne wyzwalają szkodliwe gazy, opary, pyły, jest wymogiem prawnym, a jej brak skutkuje wysokimi karami finansowymi. 

Brak systemu odciągowego generuje straty większe niż koszt jego budowy

Pyły mogą być w przemyśle dużym zagrożeniem: powodują choroby zawodowe, ryzyko wybuchów i naruszenia norm emisji. Instalacje odpylania zaprojektowane pod konkretny zakład – z uwzględnieniem rodzaju pyłów, specyfiki pomieszczeń i ewentualnych stref zagrożenia wybuchem – skutecznie eliminują każde z tych ryzyk. Zakłady, które odkładają tę decyzję, narażają się na kary administracyjne, straty materialne po ewentualnej eksplozji i odpowiedzialność za zdrowie zatrudnionych osób.

Artykuł powstał przy współpracy z firmą BART Sp. z o.o. – generalnym wykonawcą instalacji przemysłowych.